Gras, mais, mest en melk: de 'culturele biodiversiteitscrisis' van het boerenland

Lezing door prof. dr. T. Piersma, Vakgroep Dierecologie, Centrum voor Ecologische en Evolutionaire Studies, Rijksuniversiteit Groningen en Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek (NIOZ), Texel

Samenvatting lezing

In een doorwrocht hoofdstuk over 'de landbouwtransitie in Nederland', rept Jan Rotmans (Transitiemanagement, 2006, van Gorcum) helaas met geen woord over het grote verlies aan biodiversiteitswaarden van het boerenland. Nog maar enkele decennia geleden was de veldleeuwerik, de zomerse zanger van weiland en akkerland, de meest algemene vogelsoort van Nederland; inmiddels behoort de veldleeuwerik tot de zeldzaamste. De Vlinderstichting heeft de typische vlinders van het boerenland al weer jaren geleden uitgestorven verklaard. De enige relatief-endemische trekvogelondersoort binnen de Nederlandse landsgrenzen, de grutto, neemt ondanks 30 jaar 'weidevogelbeleid', al 30 jaar met gemiddeld 5 procent per jaar af, de laatste tijd zelfs sneller.

Bloemrijke weilanden, een bron van dicht- en schilderkunst, waar vind je ze nog? Uitgerekend de natuurlijke waarden die het dichtst bij de mensen liggen, de biodiversiteitswaarden van het agrarische cultuurland, lijken gestaag te verdwijnen. Kort gezegd is er geen millimeter ruimte meer voor productie van iets anders dan raaigras-en-maïs-voor-melk. Hiermee, en door de nieuwste bedrijfsgebouwen, wordt het boerenland meer en meer een industriële omgeving.

Theunis PiersmaIn mijn verhaal moet ik deze verliezen natuurlijk schetsen. Maar belangrijker lijkt me om samen te zoeken naar een weg om deze trends om te buigen, een transitie te maken, door andere keuzen en nieuwe creatieve oplossingen voor wat ook snel een economisch probleem lijkt te worden. Niet kiezen betekent onafwendbaar een universeel agro-industrieel land van megastallen, een Nederland dus, dat wel z'n binnensteden maar niet het daarmee samenhangende cultuurland op waarde heeft weten te schatten. Er kan ook worden gekozen voor een 'liever' en leefbaarder boerenland, een land met ruimte voor cultuurnatuur. De urgentie van de grote ecologische, boeren- en plattelandsproblemen zou moeten leiden tot creativiteit ten aanzien van het vinden van politieke en financiële onderbouwingen van een Nederlandse landbouw met ruimte voor haar unieke, historische, en inspirerende biodiversiteitswaarden.

Datum lezing: 25 januari 2010

icon_downl_generiek.gifPowerpointpresentie lezing (pdf)
icon_audio.gifBeluister deze lezing (mp3)