Themabijeenkomst 'Tasten in het duister? Het gebruik van intermediaire eindpunten in de wetenschap'

In de geneeskunde, en de gedrags-, sociale, en natuurwetenschappen, wordt tussentijdse evaluatie van interventies, waarvan de uiteindelijke effecten en eventuele neveneffecten pas op zeer lange termijn waarneembaar zijn, steeds belangrijker. Dit onderwerp is voor vele onderzoeksgebieden van belang.

Voorbeelden zijn vaccinatie tegen of screening op kanker, gezondheidseffecten van voedingsmiddelen, effecten van onderwijsvernieuwing op loopbaanontwikkeling, en beleidsinterventies gericht op klimaatverandering. Bij steeds snellere kennisontwikkeling en besluitvorming moeten steeds vaker afwegingen worden gemaakt op grond van intermediaire eindpunten, bijvoorbeeld veronderstelde vroege voorstadia, predictoren of afgeleiden van het échte eindpunt.

Hierbij doen zich diverse relevante vragen voor zoals: hoe valide zijn de gekozen intermediaire eindpunten, hoe kan men de relatie daarvan met de beoogde eindpunten beoordelen, welke criteria kan men daaraan stellen, welke methoden zijn er voor betrouwbare monitoring en beoordeling van de effecten op de lange termijn, en wat zijn de implicaties voor het inmiddels te voeren beleid? Ook moet men waken voor verkeerd gebruik, bijvoorbeeld als een fabrikant een groot onderzoek gericht op beoogde gezondheidseffecten te duur of te langdurig vindt.

Tijdens de bijeenkomst komt aan de orde hoe de diverse wetenschapsgebieden omgaan met intermediaire eindpunten. Er zullen benaderingen gepresenteerd en besproken worden in het omgaan met intermediaire eindpunten. De bedoeling is wederzijdse leermomenten en gezamenlijke agendapunten te identificeren. Gekozen is voor casussen vanuit de medische, onderwijskundige en klimaatwetenschap met de bedoeling om algemene issues te identificeren die van belang zijn voor validiteit, criteria, monitoring, maatschappelijke communicatie, en beleid.

Opening
Robbert Dijkgraaf, president KNAW
Beluister het openingswoord

Inleiding
André Knottnerus, voorzitter Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Samenvatting lezing André Knottnerus

Beluister deze inleiding

Intermediaire eindpunten in klimaatonderzoek
Rob van Dorland, senior adviseur klimaat, Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Samenvatting lezing Rob van Dorland

Beluister deze lezing

Intermediaire eindpunten in het onderwijs: licht in de tunnel of dwaallichten?
Rolf van der Velden, hoogleraar onderwijs en beroepsloopbaan, Universiteit Maastricht
Samenvatting lezing Rolf van der Velden

Powerpointpresentatie Rolf van der Velden

Beluister deze lezing

Intermediaire eindpunten in de geneeskunde: de binnenweg naar de waarheid?
Rick Grobbee, hoogleraar klinische epidemiologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht
Samenvatting lezing Rick Grobbee

Powerpointpresentatie Rick Grobbee

Beluister deze lezing

De voorbereidingscommissie bestond uit:

  • J.W. Gunning, hoogleraar Economie, VU
  • D.E. Grobbee, hoogleraar Epidemiologie UMCU / voorzitter Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde
  • J.A. Knottnerus, voorzitter WRR/hoogleraar huisartsgeneeskunde UM
  • E.J. Ruitenberg, hoogleraar internationale volksgezondheid VU en emeritus hoogleraar Immunologie UU
  • A. Sluijs, universitair docent Paleoklimatologie, UU
  • E. van Tienhoven, secretaris Raad voor Medische Wetenschappen
  • M.A.E. ten Have, secretaris