Doorbraak in onderzoek naar uitzaaiing kanker

22 mei 2015

In een artikel dat deze week in Cell magazine verschijnt, beschrijven onderzoekers van het Hubrecht Instituut van de KNAW een belangrijke ontdekking in het onderzoek naar de uitzaaiing van kanker. De onderzoekers tonen aan dat kankercellen die uitzaaien ook rustige kankercellen kunnen aanzetten om te gaan uitzaaien. Deze ontdekking geeft fundamenteel nieuwe inzichten in het gedrag van kanker en biedt mogelijk perspectief voor betere diagnostiek en behandeling.

Kanker ontstaat door een opeenstapeling van fouten in de erfelijke eigenschappen (DNA) van cellen. Door deze fouten trekken de cellen zich niets meer aan van de signalen die groei en rust van gezonde cellen regelen en gaan cellen ongecontroleerd delen. Dit leidt uiteindelijk tot de groei van een tumor waarin tumorcellen steeds meer fouten oplopen. Doordat deze fouten in elke tumorcel verschillend kunnen zijn (tumorheterogeniteit), is het gedrag van individuele tumorcellen ook anders. Dit maakt de behandeling van kanker moeilijk: door een combinatie van bepaalde fouten reageren sommige tumorcellen namelijk niet op therapie.

Kanker filmen

Om beter inzicht te krijgen in het gedrag van individuele tumorcellen, heeft de onderzoeksgroep van prof. dr. Jacco van Rheenen van het Hubrecht Instituut speciale microscopietechnieken ontwikkeld om het gedrag van kankercellen in levende organismen te kunnen filmen. De onderzoekers gaven de tumorcellen met verschillende DNA-fouten een andere kleur, een zogenaamd fluorescent label, waardoor ze licht geven in verschillende kleuren. Door deze gekleurde cellen te filmen werd duidelijk welke cellen bewegelijk zijn en door het lichaam kunnen reizen om uitzaaiingen te veroorzaken.

3D-reconstructie van borsttumor

Blaasjes

Anoek Zomer, onderzoeker in de groep van Jacco van Rheenen, en haar collega’s hebben met de intravitale microscopietechniek laten zien dat kankercellen met DNA-fouten die agressiviteit veroorzaken hun agressieve gedrag kunnen overdragen aan kankercellen die deze DNA-fouten niet hebben. Uit hun filmpjes blijkt dat agressieve kankercellen microscopisch kleine blaasjes uitscheiden met daarin moleculen die cellen agressief maken. Door tumoren met cellulaire precisie te filmen tonen de onderzoekers aan dat de rustige cellen, die de blaasjes opnemen die uitgescheiden zijn door de agressieve cellen, veranderen van gedrag. Door de opname van de blaasjes gaan de rustige cellen zich ook agressief gedragen waardoor ze gaan uitzaaien. De onderzoekers tonen ook aan dat de gevaarlijke blaasjes via het bloed naar andere tumoren kunnen reizen, en dat het kopiëren van gedrag ook over grote afstanden kan gebeuren.

Deze studie laat zien dat het gedrag van cellen met bepaalde DNA-fouten verspreid kan worden naar cellen die deze DNA-fouten niet hebben opgelopen, en is van groot belang voor vervolgonderzoek om kanker en uitzaaiingen beter te kunnen diagnosticeren, voorkomen en genezen.

Over het Hubrecht Instituut

Het Hubrecht Instituut is een onderzoeksinstituut van de KNAW met 19 onderzoeksgroepen en ongeveer 200 medewerkers. Het instituut is gevestigd in Utrecht en is centraal gelegen in het universiteitscentrum De Uithof. Het Hubrecht Instituut is geaffilieerd met het Universitair Medisch Centrum Utrecht en er bestaan nauwe banden met de Universiteit Utrecht, met name binnen de Onderzoekschool Cancer Genomics & Developmental Biology.

Logo Hubrecht Instituut