Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Coginitiewetenschap voor Michael Tomasello

14 april 2010

De Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen (KNAW) heeft de Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Cognitiewetenschap 2010 ter waarde van $150.000 toegekend aan professor Michael Tomasello van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie in Leipzig, Duitsland.

Hij ontvangt de prijs omdat zijn multidisciplinaire onderzoek ons een veel beter begrip heeft gegeven van cognitieve processen bij primaten in het algemeen en van taalverwervingsprocessen bij mensen in het bijzonder.

Het onderzoek: Het essentiële verschil tussen mens en aap

Gedeelde aandacht, ofwel het bewust samen gericht zijn op hetzelfde, is volgens Michael Tomasello het structurerende principe bij veel aspecten van menselijke communicatie en menselijk leren. Tomasello formuleerde deze conclusie op grond van uitgebreid onderzoek. Hij behoort tot de weinige cognitiewetenschappers ter wereld die algemeen erkend worden als expert in verscheidene disciplines; zijn onderzoeksveld strekt zich uit van cognitieve processen bij apen tot ontwikkelingspsychologie en taalverwerving bij jonge kinderen. Het essentiële verschil tussen mens en aap is, stelt Tomasello, dat mensen van jongs af aan iets kunnen wat apen niet of in elk geval veel minder goed kunnen, namelijk zich verplaatsen in elkaar en weten wat de ander waarneemt en denkt.

Dankzij dit uniek menselijke vermogen, zo betoogt Tomasello, is de mens evolutionair in staat geweest een cultuur te ontwikkelen. Het principe dat mensen elkaars bedoelingen kunnen vatten ligt volgens Tomasello ook ten grondslag aan taalverwerving. Kinderen maken zich grammaticale regels heel geleidelijk eigen door de dagelijkse communicatie met volwassenen in hun omgeving. Met deze theorie, de usage based linguistics, stelt Tomasello zich tegenover de generatieve taalkunde, die ervan uit gaat dat kinderen taal kunnen oppikken dankzij een grammaticale structuur die al bij de geboorte in hun hersenen is verankerd.

Hoewel zowel over de verschillen in vermogens tussen mensen en apen als over de wijze waarop kinderen taal leren het laatste woord nog niet gezegd is - Tomasello is de eerste om dit te onderstrepen - worden zijn originele en zowel theoretisch als empirisch stevig gefundeerde ideeën algemeen erkend als een grote en vernieuwende bijdrage aan een beter begrip van cognitieve processen.

De onderzoeker

Michael Tomasello (Bartow, Florida 1950) studeerde psychologie aan Duke University in Durham, North Carolina en promoveerde in de experimentele psychologie aan de Universiteit van Georgia in Athens. Na zijn promotie trad hij in dienst van Emory University in Atlanta, waar hij achtereenvolgens hoogleraar was in de psychologie en in de antropologie. Tegelijkertijd deed Tomasello psychobiologisch onderzoek aan het Yerkes National Primate Research Center In 1998 werd hij benoemd tot onderzoeker en mede-directeur aan het Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology in Leipzig, Duitsland, drie jaar later tevens tot mede-directeur van het Wolfgang Köhler Primate Research Center dat samenwerkt met de dierentuin van Leipzig. Tomasello is buitengewoon hoogleraar in de psychologie aan de universiteiten van Leipzig en Manchester. Hij heeft een indrukwekkende lijst publicaties op zijn naam staan en was gastdocent aan verscheidene universiteiten, onder andere Harvard, Rome, Stanford en Berkeley. Hij ontving vele onderscheidingen, waaronder een Guggenheim Fellowship in 1997 en de Hegel Prize in 2009. Michael Tomasello heeft een eminente bijdrage geleverd aan een beter gefundeerd inzicht in de overeenkomsten en verschillen tussen mensen en dieren, niet alleen door middel van zijn wetenschappelijke publicaties voor vakgenoten, maar evenzeer door publicaties, lezingen en bijdragen aan televisieprogramma's waarmee hij een veel groter publiek weet te bereiken.

Belangrijke publicaties

  • Tomasello, M., Kruger, A., & Ratner, H. 1993. 'Cultural Learning.' In: Behavioral and Brain Sciences 16: 495-552
  • Tomasello, M. & Call, J. 1997. Primate Cognition. Oxford University Press, Oxford
  • Tomasello, M. 1999. The Cultural Origins of Human Cognition. Harvard University Press, Harvard
  • Tomasello, M. 2003. Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition. Harvard University Press, Harvard
  • Tomasello, M. 2008. Origins of Human Communication. MIT Press, Cambridge Massachusetts

De prijs

De Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Cognitiewetenschap werd in 2006 ingesteld. Het is de eerste grote internationale prijs voor het relatief nieuwe, brede terrein van de cognitiewetenschap, die onderzoekt hoe mens en dier kennis verwerven. Mevrouw Charlene L. de Carvalho-Heineken, die haar vader Alfred Heineken na zijn overlijden in 2002 opvolgde als voorzitter van het bestuur van de Stichting Alfred Heineken Fondsen, stemde mede met deze zesde Heinekenprijs in vanwege haar vaders levenslange fascinatie voor de werking van het menselijk brein. De prijs wordt voor de derde maal toegekend. Eerdere winnaars waren Stanislas Dehaene (2008) en John Anderson (2006). De jury staat onder voorzitterschap van Jacqueline Meulman.

De uitreiking

De Heinekenprijzen voor wetenschap en kunst worden uitgereikt tijdens een bijzondere zitting van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen op donderdag 23 september 2010.