Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Historische Wetenschap 2012 voor Geoffrey Parker

15 maart 2012

Een internationale blik op de vroegmoderne geschiedenis

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen heeft de Dr. A.H. Heinekenprijs 2012 voor Historische Wetenschap (een bedrag van 150 duizend dollar) toegekend aan Noel Geoffrey Parker, hoogleraar aan de Ohio State University in Columbus, Ohio, Verenigde Staten.
Hij krijgt de prijs voor zijn grote bijdragen aan onze kennis van de sociale, politieke en militaire geschiedenis van Europa tussen 1500 en 1650, met een speciale aandacht voor Spanje, Filips II en de Nederlandse Opstand; voor zijn bijdrage aan de militaire geschiedenis in het algemeen en voor zijn de studie van de rol van het klimaat in de wereldgeschiedenis.

Onderzoek

Geoffrey Parker bestudeert de geschiedenis vanuit een internationaal perspectief en deed dit al lang voordat dit in de mode zou komen. Op grond van diepgaand en uitgebreid archiefonderzoek, vaak in vele landen en talen, komt hij tot vernieuwende historische analyses die landsgrenzen overstijgen.
Dit geldt al voor Parker’s eerste werken, waarin hij de opkomst en ondergang van het Spaanse wereldrijk tussen 1550 en 1650 bestudeert. Wat in de Nederlandse geschiedenis vooral bekend staat als de Tachtigjarige Oorlog met de lage landen, was in breder perspectief een tijdperk waarin Spanje met bondgenoten Italië, Zwitserland en de Zuidelijke Nederlanden streed om de wereldmacht met Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, de Noordelijke Nederlanden en Scandinavië.
Uiteindelijk verloor Spanje de strijd om de wereldhegemonie niet vanwege een serie Hollandse opstanden, volgt uit de analyses van Parker, maar omdat het Spaanse gezag en de Spaanse economie uiteindelijk niet in staat waren het enorme leger van voldoende transportmiddelen, onderkomens, uniformen, voedsel en soldij te blijven voorzien.
Parker’s meest bekende boek, The Military Revolution, bouwt voort op een oude analyse van collega-historicus Michael Roberts. Die had gesteld dat de ontwikkeling van moderne strijdmethoden (zoals vuurwapens, strategie en tactiek) in het Europa van het eind van de zestiende eeuw, de creatie van permanente, getrainde legers en bijbehorende natiestaten noodzakelijk maakte. Dit verklaart de wereldwijde uitbreiding van territorium en macht, aldus Parker.
De analyse is nog steeds controversieel, maar Parker heeft ervoor gezorgd dat de geschiedenis van deze cruciale Europese periode niet meer kan worden beschreven zonder ook het militaire perspectief in de analyse te betrekken.
Typerend voor Parker is dat hij de militaire ontwikkeling bestudeert op een Europees, transnationaal niveau, en bovendien relateert aan gebeurtenissen elders ter wereld.
Dezelfde brede blik verraadt zich in een ander onderwerp dat Parker door de jaren heen heeft gefascineerd: de invloed van klimatologische veranderingen op de wereldgeschiedenis. In 1979, lang voordat het broeikaseffect populair werd, beschreef hij hoe de bijzonder koude eeuw van rond 1600, niet alleen prachtige winterse Hollandse en Vlaamse schilderijen opleverde, maar op vele plaatsen politieke, economische, intellectuele en sociale veranderingen gaf.
Het is een onderwerp dat Parker, met een schuin oog op nieuwe klimaatveranderingen, de komende jaren verder uit zal bouwen, heeft hij beloofd.

Onderzoeker

Noel Geoffrey Parker werd geboren in het Verenigd Koninkrijk op Eerste Kerstdag van het jaar 1943. Hij studeerde geschiedenis aan Christ’s College in Cambridge. In 1968 promoveerde hij aan diezelfde universiteit, bij Sir John H. Elliott, maar sindsdien volgden zijn voetsporen zijn internationale belangstelling.
In 1972 verhuisde hij naar Schotland voor een positie aan de University of St Andrews. Na enkele gasthoogleraarschappen in Canada en Japan verkaste Parker in 1986 naar de Verenigde Staten. Hij bekleedde posities aan achtereenvolgens de University of Illinois, Yale University en, sinds 1997, Ohio State University in Columbus, Ohio.
Parker geniet wereldwijde faam. Hij kreeg eredoctoraten van de Katholieke Universiteit in Brussel en de University of Burgos (Spanje) en is lid van de British Academy, de Spaanse Real Academia de la Historia en van de Koninklijke Nederlands Akademie van Wetenschappen.
Parker’s boeken vonden ook buiten de wereld van de historische wetenschap veel trouwe lezers. Zijn bekendste werken zijn Military Revolution, The Army of Flanders and the Spanish Road, Felipe II (een standaardwerk over koning Philips II) en The Spanish Armada.
Met 36 boeken, meer dan honderd historische onderzoekspublicaties en honderden lezingen in verscheidene talen op vier continenten heeft Parker een grote invloed gehad op de historische wetenschap, zowel in Europa als daarbuiten.

Belangrijkste publicaties

  • The Army of Flanders and the Spanish Road, 1567-1659. The logistics of Spanish Victory and Defeat in the Low Countries’ Wars (Cambridge, 1972).
  • The Military Revolution. Military Innovation and the Rise of the West, 1500-1800 (Cambridge, 1988).
  • Felipe II: la biografía definitiva (Barcelona: Planeta, 2010), 1383 pp.
  • Success and failure during the first century of the Reformation, Past and Present 136 (1992), 43-82.
  • Crisis and catastrophe: the global crisis of the 17th-century reconsidered, American Historical Review 113 (2008), 1052-79

De prijs

De Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Historische Wetenschap wordt sinds 1990 toegekend. In eerste instantie gebeurde dit steeds op het gebied van de Europese geschiedenis, maar sinds 2006 komt alle historie in aanmerking. Eerdere winnaars waren onder anderen Jonathan Israel, Peter Gay, Heiko Oberman, Jacques le Goff en Joel Mokyr. De jury staat onder voorzitterschap van Ellen van Wolde.

De uitreiking

De Heinekenprijzen worden uitgereikt tijdens een bijzondere zitting van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen op donderdag 27 september 2012 in de Beurs van Berlage te Amsterdam.