Dr. A.H. Heinekenprijs voor Milieuwetenschappen 2010 voor David Tilman

14 april 2010

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) heeft de Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Milieuwetenschappen 2010 ter waarde van $150.000 toegekend aan professor David Tilman, verbonden aan de Universiteit van Minnesota in de Verenigde Staten.

Hij ontvangt de prijs omdat hij door een combinatie van wiskundige theorieën, laboratoriumonderzoek en veldexperimenten een fundamentele bijdrage heeft geleverd aan de ecologie, een tak van de biologie die de wisselwerking tussen organismen en hun omgeving bestudeert.

Het onderzoek: Revolutionaire ontdekkingen in graslanden

Als in een ecosysteem verschillende soorten elkaar beconcurreren om een beperkte hoeveelheid voedsel, welke soorten zullen dan overleven en welke delven het onderspit? De 'voedselbronnencompetitietheorie' doet hierover voorspellingen op basis van een wiskundig model. De theorie is voor een belangrijk deel te danken aan David Tilman en vormt sinds begin jaren tachtig een essentieel onderdeel in vrijwel alle leerboeken over ecologie.

Tilman paste de theorie zelf toe in het plantenrijk en kwam tot een revolutionaire ontdekking. Twintig jaar lang observeerde hij meer dan tweehonderd stukjes grasland. Al die tijd werden per stukje gras factoren als soortenrijkdom en groei nauwkeurig bijgehouden. Tilman ontdekte dat de delen van het veld waar veel soorten naast elkaar leefden het onder moeilijke omstandigheden - zoals een periode van droogte - duidelijk beter deden dan delen met weinig soorten. Voor het eerst was daarmee aangetoond dat biodiversiteit een ecosysteem stabieler maakt. Daarmee stond vast dat het beschermen van soorten die met uitsterven worden bedreigd van belang is voor het overleven van ecosystemen op onze aarde.
De laatste jaren is Tilman zich ook gaan wijden aan onderzoek naar duurzame landbouwmethoden, die nodig zijn om te voldoen aan de snel groeiende vraag naar voedsel en energie. Zo onderzocht hij de voor- en nadelen van verschillende typen biobrandstof. Hij stelde vast dat natuurlijke graslanden meer bio-energie per hectare leveren dan ethanol uit graan, of biodiesel uit sojabonen. Niet alleen is het winnen van bio-energie uit gras economisch rendabeler, het is ook duurzamer: gras vangt meer CO2 af uit de atmosfeer en het is geen voedingsgewas voor mensen, terwijl graan en soja dat wel zijn.

De onderzoeker

G. David Tilman (Aurora, Illinois 1949) studeerde zoölogie aan de Universiteit van Michigan en werkte al tijdens zijn promotieonderzoek naar kiezelwieren aan een wiskundig model dat de uitkomst van competitie om voedselbronnen zou kunnen voorspellen. Na zijn aanstelling aan de Universiteit van Minnesota bouwde hij met succes verder aan dit model. In 1992 werd Tilman benoemd tot directeur van Cedar Creek Ecosystem Science Reserve, een reservaat bestemd voor ecologisch onderzoek, waarin hij al sinds begin jaren tachtig zijn geruchtmakende veldexperimenten uitvoerde.

Het werk van Tilman is een bron van inspiratie voor vele duizenden wetenschappers over de hele wereld. Het gerenommeerde Institute for Scientific Information riep hem tweemaal uit tot de meest geciteerde milieuwetenschapper van het decennium (1990-2000 en 1996-2006). Tilman heeft talrijke bestuursfuncties vervuld, onder andere voor de National Science Foundation, the National Research Council en de Presidentiële Commissie van Adviseurs over Wetenschap en Technologie van het Witte Huis.

Belangrijke publicaties

  • Tilman, D. 1982. Resource Competition and Community Structure. Princeton University Press, Princeton
  • Tilman, D. 1988. Plant Strategies and the Dynamics and Structure of Plant Communities. Princeton University Press, Princeton
  • Tilman, D. & J. Downing. 1994. 'Biodiversity and stability in grasslands'. In: Nature 367: 363-365
  • Tilman, D., K.G. Cassman, P.A. Matson, R. Naylor & S. Polasky. 2002. 'Agricultural sustainability and intensive production practices'. In: Nature 418: 671-677
  • Tilman, D., J. Hill & C. Lehman. 2006. 'Carbon-negative biofuels from low-input high-diversity grassland biomass'. Science 314: 1598-1600

De prijs

De Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Milieuwetenschappen wordt sinds 1990 eens per twee jaar toegekend. Eerdere winnaars waren onder anderen James Lovelock, Paul Ehrlich, Lonnie Thompson, Stuart Pimm en Bert Brunekreef. De jury staat onder voorzitterschap van Marian Joëls.

De uitreiking

De Heinekenprijzen worden uitgereikt tijdens een bijzondere zitting van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen op donderdag 23 september 2010 in de Beurs van Berlage.