Hersenkern speelt rol bij hyper-alertheid chronisch slapelozen

27 november 2013

Wel willen maar niet kunnen slapen, terwijl de rest van de wereld in dromenland verkeert – het moet een bijzonder vervelende ervaring zijn. Maar wat maakt de één nu een goede slaper en de ander een chronisch slapeloze? Dat er sterke individuele verschillen bestaan in slaapkwaliteit is al veel langer bekend, maar over de hersenmechanismen die daaraan ten grondslag liggen vrijwel niets.

In het toonaangevende tijdschrift Brain licht de onderzoeksgroep van Eus van Someren aan het Nederlands Herseninstituut een tipje van de sluier op.

Een chronisch slapeloze is niet te vergelijken met een goede slaper die een nacht wakker wordt gehouden. Na zo'n nacht geforceerd wakker blijven zal de goede slaper overdag de neiging hebben in slaap te vallen. Bij slapelozen is er wonderlijk genoeg juist sprake van het omgekeerde. Ze blijven hyper-alert. Overdag, maar helaas ook 's nachts. Hun brein is overgevoelig voor prikkels uit de omgeving en is in een constante staat van paraatheid om daarop te reageren. Dit wordt hyper arousal genoemd en is de meest consistente bevinding bij slapelozen.

In blauw de caudatus (blauw), in fuchsia het gebied waar de onderzoekers verlaagde activiteit waarnemen.

MRI-scanner

Door hersenactiviteit in de MRI-scanner te meten is het de onderzoekers gelukt voor deze meest karakteristieke afwijking een mogelijke oorzaak te vinden. Hoe meer hyper-arousal de slapeloze heeft, des te minder actief de nucleus caudatus is. Deze diep in de hersenen gelegen kern regelt de prikkelbaarheid van de hersenschors.

Slapeloosheid erfelijk?

Ook na intensieve niet-farmacologische behandeling van de slaapklachten bleef deze kern te weinig activiteit vertonen, terwijl enigszins afwijkende activiteit in andere delen van de hersenen wel herstelde. Dat maakt de bevinding extra interessant. Al eerder bekend was dat slapeloosheid voor een deel erfelijk bepaald is. 'Aanleg' voor slapeloosheid zou daarom in de hersenen terug te vinden moeten zijn. Afwijkingen in de nucleus caudatus, en haar verbindingen met andere hersenstructuren, geven hier voor het eerst een aanknopingspunt voor.

Slaapregister

Verder onderzoek zal moeten bevestigen of dit inderdaad door erfelijke aanleg wordt bepaald. De onderzoekers roepen daarom goede en slechte slapers op om via internet (www.slaapregister.nl) mee te helpen aan dit onderzoek, omdat het de sleutel is tot een betere behandeling van de slecht begrepen chronische slapeloosheid.

Over het Nederlands Slaapregister
In februari 2010 startte het Nederlands Slaap Register. Met dit initiatief, waarbij vragenlijsten een hoofdrol spelen, willen onderzoekers van onder andere het Nederlands Herseninstituut  meer te weten te komen over slechte én goede slapers, om uiteindelijk meer te begrijpen van de onderliggende oorzaak en behandelmogelijkheden van slecht slapen.  

Over het Nederlands Herseninstituut
Het Nederlands Herseninstituut, instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), verricht fundamenteel neurowetenschappelijk onderzoek naar de hersenen en het visuele systeem. De onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut verdiepen zich in fundamentele mechanismen, oorzaken van neurologische en psychiatrische ziektebeelden, ontwikkeling van hersenfuncties en die van diagnostische en therapeutische strategieën.