Hoe weet je of je een goed boek leest?

19 januari 2012

Wat maakt dat een boek door een groot publiek goed of juist slecht wordt bevonden? Waarom noemen mensen sommige boeken 'literair' en andere boeken niet?

Literatuurwetenschappers zijn het er over eens dat de kwaliteit van literatuur wordt bepaald in de communicatie tussen lezers en tussen critici. Er is echter nog maar nauwelijks onderzoek gedaan naar de criteria die daarbij een rol kunnen spelen. Welke eigenschappen moet een roman hebben om literair of niet-literair genoemd te worden? En wat maakt een roman, literair of niet, goed of slecht?

Deze vragen gaan voor het eerst beantwoord worden in een onderzoeksproject naar literaire kwaliteit van romans (The Riddle of Literary Quality) dat onderzoekers van het Huygens ING (KNAW), de Fryske Akademy (KNAW) en het Institute for Logic, Language and Computation (Universiteit van Amsterdam) op 18 januari 2012 zijn gestart. Het project, gefinancierd uit het Computational Humanities programma van de KNAW, staat onder leiding van Karina van Dalen-Oskam.

 logo The Riddle of Literary Quality

Alle fasen van dit onderzoek gelden als innovatief. In verschillende enquêtes kunnen lezers aangeven hoe goed en hoe literair zij een aantal hedendaagse romans vinden. Op basis van de scores worden dan die romans onderzocht waarover de meeste lezers het eens zijn dat ze literair/goed, literair/slecht, niet-literair/goed en niet-literair/slecht zijn.
Met geavanceerde software wordt vervolgens gekeken welke formele eigenschappen die vier typen romans hebben: hoe gevarieerd is de woordenschat, wat is het aandeel van verschillende woordsoorten zoals bijvoeglijke naamwoorden of bijwoorden, hoe lang zijn de zinnen gemiddeld, maar ook: hoe ingewikkeld is de syntactische structuur van de zinnen, en hoe complex is de verhaallijn.
Vervolgens worden de gevonden kenmerken onderzocht in de romans waarover de meningen niet zo eensluidend waren en zal zichtbaar worden op welk van de vier groepen elk van deze romans het meeste lijkt. Zo zullen mogelijke criteria voor waardering van romans zichtbaar worden en zullen er ongetwijfeld ook nieuwe vragen naar voren komen.