KNAW-advies over omgaan met wetenschappelijke onderzoeksgegevens: geen nieuwe regels nodig, wel meer bewustwording van bestaande regels

21 september 2012

De Nederlandse wetenschap heeft geen nieuwe gedragsregels nodig om fraude tegen te gaan, maar moet wel meer gaan ondernemen om de bestaande regels beter bekend te maken. Onderzoeksgegevens moeten beschikbaar zijn zodat onderzoekers elkaar kunnen toetsen en kunnen voortbouwen op elkaars werk – dat is de essentie van wetenschap.

Omdat wetenschapsgebieden sterk van elkaar verschillen moeten die zelf  bepalen wat de beste manier is om onderzoeksgegevens toegankelijk te maken. Dat concludeert de KNAW in het vandaag verschenen rapport van de ‘Commissie Onderzoeksgegevens in de Wetenschap’.

  • In het najaar van 2011 besloot de Akademie nader te inventariseren hoe onderzoekers omgaan met hun gegevens en wat daaraan verbeterd kan worden.
    De bestaande regelgeving, die onder andere is vastgelegd in de onlangs geactualiseerde Code Wetenschapsbeoefening van de Vereniging van Universiteiten, is helder. Het is echter zaak om die steviger te verankeren. Dat kan op drie niveaus:
    Voor de individuele onderzoeker moet zorgvuldig en integer gedrag niet minder dan vanzelfsprekend zijn: ‘doing the right thing even when no one is watching’.
  • De onderzoeksorganisatie is verantwoordelijk voor de omstandigheden waaronder zorgvuldig en integer wetenschappelijk gedrag kan gedijen, zoals een kritische cultuur. De organisatie dient blijvend aandacht te schenken aan zorgvuldigheid en integriteit, via cursussen, debatten en studiedagen, in functioneringsgesprekken, bij aanstelling van onderzoekers en in het algemeen door ethische vorming in het onderwijs.
  • Dan zijn er de informele netwerken, waarvan vakgenoten deel uitmaken, maar bijvoorbeeld ook tijdschriftredacties. De Akademie ziet vooral voor deze netwerken een cruciale taak bij het handhaven en zo nodig aanscherpen van de normen voor zorgvuldigheid en integriteit en toegankelijke onderzoeksgegevens


Verder constateert de commissie dat over de omvang van wetenschappelijke fraude in Nederland weinig bekend is. Daarom beveelt ze de wetenschapsorganisaties aan om daar onderzoek naar te doen.

Het rapport Zorgvuldig en integer omgaan met wetenschappelijke onderzoeksgegevens (pdf) is geschreven door een commissie onder voorzitterschap van prof. dr. mr. C.J.M. (Kees) Schuyt.

Het is te downloaden op www.knaw.nl en gratis te bestellen bij .