KNAW presenteert 'Open boek over open access' – wetenschappers aan het woord

4 april 2016

Tijdens het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie is open science een van de belangrijkste thema’s. In de discussie over de vrije toegankelijkheid van onderzoekspublicaties en onderzoeksdata wordt de stem van de onderzoekers te weinig gehoord. Tegen die achtergrond presenteert de KNAW vandaag de interviewbundel Open boek over open access, waarin 21 onderzoekers – jong en oud; alfa, bèta en gamma – hun licht over dit thema laten schijnen.

Onder ‘open science’ verstaan we het realiseren van onbelemmerde toegang tot wetenschappelijke publicaties en onderzoeksdata. Vandaag en morgen vindt in Amsterdam over dit thema de Open Science Conference plaats. KNAW-president José van Dijck is een van de sprekers. Bij die gelegenheid overhandigt zij de eerste exemplaren van de interviewbundel Open boek over open access aan Eurocommissaris Carlos Moedas en staatssecretaris Sander Dekker. In haar toespraak belicht José van Dijck de waarde van wetenschappelijke publicaties en onderzoeksdata: ‘Alle publicaties tezamen staan voor de ontwikkelde kennis waarop onze samenlevingen zijn gebouwd. Onze toekomst hangt ervan af.’

De vraag naar onbegrensde toegang tot onderzoekspublicaties is de afgelopen jaren fors gegroeid. Dat is het gevolg van de snelle opkomst van ICT; van het feit dat steeds meer mensen steeds hoger zijn opgeleid én van het feit dat het belang van wetenschap voor de samenleving steeds sterker wordt onderkend. De vraag naar open access komt in belangrijke mate van niet‑onderzoekers, variërend van bedrijven die marktkansen ruiken tot scholieren en andere geïnteresseerde leken. Wetenschapsfinanciers, op hun beurt, eisen steeds vaker open access van door hen gefinancierde publicaties en uitgevers zien zich gedwongen hun verdienmodellen onder de loep te nemen. De laatste jaren wordt over dit onderwerp dan ook stevig gedebatteerd – en onderhandeld.

Onderzoeker aan het woord

Het valt op dat de discussie over open access vooral wordt gevoerd door bestuurders, bibliothecarissen, overheidsdienaren en uitgevers. Maar wat vinden de onderzoekers zelf er eigenlijk van? Is het doel inderdaad eenduidig en de weg ernaartoe helder verlicht? In haar hoedanigheid van ‘stem van de wetenschap’ liet de KNAW een bont gezelschap onderzoekers aan het woord: jong en ouder; alfa, bèta en gamma. Het palet dat uit de 21 interviews oprijst is inderdaad bont. Hoewel niemand het belang van kwalitatief hoogstaand wetenschappelijk onderzoek betwist, blijkt open access geen middel om die kwaliteit te bevorderen, en soms zelfs belemmerend te werken. Tijd voor een gewogen oordeel.

Verantwoording

Aan het boek werkten 21 onderzoekers mee. Twintig daarvan zijn gelieerd aan de KNAW – omdat ze lid zijn van het Genootschap of van De Jonge Akademie, of omdat ze werken bij een KNAW-instituut.

Bestellen of downloaden