KNAW-president Clevers: 'Wetenschap moet bestaansrecht steeds opnieuw verdienen'

27 mei 2013

In zijn eerste Jaarrede, vanmiddag uitgesproken tijdens de Akademiemiddag van de KNAW, nam Hans Clevers achtereenvolgens de aard van wetenschap, de relatie tussen wetenschap en samenleving en tussen wetenschap en politiek, en de feilen van het Haagse kortetermijndenken onder de loep. Hij eindigde zijn betoog met een toelichting op de plannen voor clustering van de geesteswetenschappelijke instituten en verklaarde hoe en waarom de KNAW de kunstensector zou willen ondersteunen.

Wetenschap en intuïtie

Hans Clevers begon zijn Jaarrede met een analyse van de eigen aard van wetenschap en waarom de mens niet van nature geneigd is de wetenschap in zijn hart te sluiten.   Clevers: 'In de maatschappij domineert het snelle, intuïtieve. Ik wijs op het wijdverbreide geloof in alternatieve geneeswijzen, de angst voor vaccinatie en voor genetisch gemodificeerd voedsel, en de aantrekkingskracht van astrologie. Slechts als we onszelf echt dwingen, kunnen we stapsgewijs toe redeneren naar de logische beslissing: om ons wél te laten vaccineren, om dat staatslot niét te kopen, of om wél mee te lopen in de Boston Marathon van 2014.'

Never waste a good crisis

Zoals ook zijn voorganger Robbert Dijkgraaf deed in diens opeenvolgende Jaarredes legde Hans Clevers de vinger op een pijnlijke plek in het regeringsbeleid: 'Never waste a good crisis is sinds 2008 een veelgehoord adagium. Toch slaagt Den Haag er niet in de wetenschap te versterken. De totale publieke onderzoeksfinanciering loopt terug van 5 miljard euro in 2011 tot 4,3 miljard euro in 2017. De jongste in een reeks bezuinigingsoperaties, die dezer dagen bekend wordt gemaakt, zal dit beeld nog donkerder schilderen.'

Clustering geesteswetenschappelijke instituten

Tegen de achtergrond van de recente discussie over de positie van het NIOD brak Clevers nogmaals een lans voor intensieve samenwerking tussen de geesteswetenschappelijke instituten van de KNAW. Clevers: 'Er wordt een cluster gevormd waarin alle instituten participeren – wetenschappelijk autonoom, maar met een gedeelde bedrijfsvoering. Uitgangspunt is en blijft behoud van de eigenheid van de individuele instituten. En natuurlijk is de wetenschap leidend, niet technologie of organisatiestructuur.' Ondanks de bezuinigingen die de KNAW treffen, is het bestuur bereid substantieel in dit initiatief te investeren.

Akademie van Kunsten

Hans Clevers tilde een tipje van de sluier op wat betreft de ambitie van de KNAW om ook kunstenaars weer een podium te bieden. Voor een ‘Akademie van Kunsten’ wordt gedacht aan een model als dat van De Jonge Akademie: onder de vleugels van de KNAW, maar onafhankelijk en met een systeem van coöptatie, waarbij leden nieuwe leden kiezen. Hans Clevers: 'Als het ervan komen gaat, zal dat ten goede komen aan de zichtbaarheid van onze organisatie en neemt de levendigheid van onze bijeenkomsten verder toe. De muzen van de kunsten en de wetenschappen zullen weer in hetzelfde huis wonen. Ikzelf zou vooral trots zijn op de verantwoordelijkheid en solidariteit die wij als wetenschappers tonen voor wie velen van ons als geestverwanten zien: de kunstenaars.'

Peter Wennink

Gastspreker was ditmaal Peter Wennink, chief financial officer van ASML, een van de succesvolste Nederlandse bedrijven van de laatste decennia. Wennink, die op 1 juli aantreedt als hoogste baas van ASML, hield zijn gehoor een spiegel voor: Nederlandse onderzoekers en ontwikkelaars zijn nog te weinig betrokken bij de realisatie en vermarkting van nieuwe producten. Op hun beurt doen de Nederlandse productiebedrijven te weinig aan eigen onderzoek en ontwikkeling. Deze factoren, gevoegd bij het tekort aan technisch personeel, vormen een bedreiging voor Nederland als vestigingsland van voorkeur. Hightechbanen en  bedrijvigheid dreigen naar het buitenland te verdwijnen. Dat wringt met de ambities van ASML, andere innovatieve Nederlandse bedrijven en de overheid om het Nederlandse hightechcluster te doen groeien. Peter Wennink besprak initiatieven die dit patroon doorbreken en mogelijke vervolgstappen voor overheid, onderwijs en bedrijfsleven.
 
Voor meer informatie:
KNAW, Hugo van Bergen, hugo.van.bergen@knaw.nl, 020 551 0769
ASML, Lucas van Grinsven, lucas.van.grinsven@asml.com, 040 268 3949

De volledige tekst van de jaarrede kunt u downloaden van de KNAW-website