Nieuw boek: Nier te koop – Baarmoeder te huur. Wereldwijde handel in lichaamsmateriaal

3 maart 2011

Nieren zijn te koop, draagmoeders te huur. Eicellen en sperma worden online verhandeld. Bloed, bot en voorhuid zijn basismateriaal voor producten. Wereldwijd wordt steeds vaker geld verdiend aan lichaamsmateriaal.

Ons eigen Nederlandse donatiestelsel is echter gebaseerd op altruïsme. Donoren mogen niet worden betaald. Met het boek Nier te koop - Baarmoeder te huur, dat op 4 maart verschijnt bij uitgeverij Bert Bakker, vraagt het Rathenau Instituut aandacht voor het feit dat wet en praktijk in hoog tempo uit elkaar groeien.

Door technologische ontwikkelingen is er steeds meer mogelijk met onder meer nieren, bloed, bot, eicellen. De waarde van weefsels, cellen en organen van levende donoren neemt toe en daarmee is een wereldwijde markt van vraag en aanbod ontstaan. In Nederland is steeds vaker wrijving tussen de wettelijke regel dat donoren niet betaald mogen worden en de internationale praktijk, waarin betalen voor lichaamsmateriaal wel degelijk voorkomt. Mensen reizen af naar andere landen om daar te kopen wat in ons land niet mag of kan. Met soms ongewenste effecten, zoals uitbuiting van nierdonoren en draagmoeders in ontwikkelingslanden. En medische risico’s, zoals het terugplaatsen van teveel embryo’s.

Onderzoekers Ingrid Geesink en Chantal Steegers van het Rathenau Instituut leggen in hun boek Nier te koop - Baarmoeder te huur de huidige, problematische relatie bloot tussen lichaamsmateriaal en geld. Volgens de onderzoekers is het onvermijdelijk dat we ons in Nederland opnieuw bezinnen op onze omgang met lichaamsmateriaal. Strikt vasthouden aan altruïsme van donoren is achterhaald. Bovendien hoeft donatie van lichaamsmateriaal niet op gespannen voet te staan met een tegemoetkoming, die al dan niet financieel is. Voorbeelden daarvan zijn onkostenvergoedingen  en compensatie voor ongemak. Ook zouden vrouwen korting kunnen krijgen op een ivf-behandeling wanneer zij daarbij zelf eicellen beschikbaar stellen voor anderen, of sperma ruilen tegen eicellen. Verder kan iemand die orgaandonor wil zijn een hogere plaats op een wachtlijst krijgen. Daarnaast is het in alle gevallen belangrijk dat donoren zeggenschap hebben over wat er met hun lichaamsmateriaal gebeurt en dat organisaties die producten maken van lichaamsmateriaal transparant zijn over hun activiteiten.

Met Nier te koop - Baarmoeder te huur  wil het Rathenau Instituut een aanzet geven tot een nieuw debat over de inrichting van de markt voor lichaamsmateriaal.

Boek en documentaire

Op 4 maart verschijnt bij Bert Bakker het boek Nier te koop - Baarmoeder te huur van Ingrid Geesink en Chantal Steegers. Daarnaast is op 10 maart de documentaire Baby te koop te zien op Nederland 3, om 21.00 bij BNN. Baby te koop is gemaakt met ondersteuning van het Rathenau Instituut en geproduceerd door Pieter van Huystee Film.

Over de auteurs

Ingrid Geesink en Chantal Steegers doen bij het Rathenau Instituut onderzoek naar opkomende markten voor lichaamsmateriaal. In 2009 verscheen van hen het boek Nader gebruik nader onderzocht. Zeggenschap over lichaamsmateriaal, bij het Rathenau Instituut.

Het Rathenau Instituut

Het Rathenau Instituut laat de invloed van wetenschap en technologie op ons dagelijks leven zien en brengt de dynamiek ervan in kaart; door onafhankelijk onderzoek en debat.