Polshorloge ziet biologische klok in de hersenen

10 februari 2009

Met een verrassend eenvoudig meetapparaat, een polshorloge dat dagenlang bewegingen meet, en complexe wiskundige analyses is het mogelijk om vast te stellen of de biologische klok een rol speelt bij slaapproblemen.

Dit ontdekte slaaponderzoeker Eus van Someren van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen (NIN-KNAW) samen met drie wetenschappers van de Harvard Medical School in Boston. Het eenvoudig vaststellen van een slecht functionerende biologische klok is een belangrijke stap vooruit, omdat hiermee gerichte behandeling van slaapproblemen mogelijk wordt gemaakt.

Nogal wat vijftigplussers hebben moeite om 's nachts door te slapen, terwijl de drang om overdag een dutje te doen sterker wordt. Deze verandering in het dagnachtritme kan bij ouderen met de ziekte van Alzheimer ontaarden in nachtelijke onrust - een van de belangrijkste oorzaken voor opname in een zorgcentrum. Een van de mogelijke oorzaken van verstoorde slaap bij vijftigplussers en ouderen met dementie is een slecht functionerende biologische klok in de hersenen. Tot nu toe bleek het niet mogelijk om vast te stellen of iemands slaapprobleem inderdaad veroorzaakt wordt door de biologische klok omdat deze zo ontzettend klein is: nog geen kubieke millimeter. Zelfs de beste hersenscanmethoden zijn ontoereikend om iets te kunnen zeggen over het wel en wee van de biologische klok.

Met wiskundige analyses hebben Van Someren en de onderzoekers van de Harvard Medical School nu de zogenoemde 'fractal-eigenschappen' van de activiteit die door het polshorloge is gemeten uitgedrukt in een getal. Bij ouderen, en vooral bij demente ouderen is dit getal lager, wat duidt op meer onvoorspelbare en abrupte veranderingen in activiteit. Het eenvoudig vaststellen van deze aanwijzing voor een slechter functionerende klok is een belangrijke stap vooruit, omdat hiermee voor sommigen gerichte behandeling van hun slaapproblemen in het verschiet ligt.

Van Someren zal de methode gaan toepassen bij het Nederlands Slaap Register, een landelijk internetonderzoek dat in september 2009 van start gaat en waarvoor deelname van een groot aantal goede en slechte slapers nodig is. Geïnteresseerden kunnen zich nu al vrijblijvend aanmelden via info@slaapregister.nl.

De resultaten van het onderzoek worden deze week gepubliceerd in het gezaghebbende tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (PNAS).

Voor meer informatie

NIN-KNAW
Dr. Eus van Someren
Telefoon 020 5665500
E-mail e.van.someren@nin.knaw.nl