René Bernards en Wil Roebroeks krijgen oeuvreprijs KNAW

6 mei 2013

De KNAW kent dit jaar de Prijs Akademiehoogleraren toe aan moleculair oncoloog René Bernards en archeoloog Wil Roebroeks. Beide wetenschappers ontvangen één miljoen euro, te besteden aan een door henzelf te kiezen wetenschappelijk doel.

Over de prijs Akademiehoogleraren

Elk jaar krijgen twee onderzoekers de Prijs Akademiehoogleraren toegekend: één onderzoeker uit de sociale of geesteswetenschappen en één onderzoeker uit de natuurwetenschappen, de technische wetenschappen of de levenswetenschappen. De prijs is een oeuvreprijs voor onderzoekers tussen de 54 en 59 jaar oud die hebben bewezen binnen hun vakgebied tot de wereldtop te behoren. Het ministerie van Economische Zaken draagt aan de prijs bij. De twee winnaars zijn geselecteerd door een internationale jury, samengesteld door de KNAW. De prijzen worden op donderdag 27 juni uitgereikt in het Amsterdamse Trippenhuis van de KNAW.

Over René Bernards

René Bernards behoort wereldwijd tot de pioniers in het onderzoek naar genetische verschillen tussen tumoren. Hij krijgt de prijs voor baanbrekend werk waarmee hij liet zien dat iedere kankerpatiënt en zelfs iedere tumor uniek is, en dat de medische wetenschap behandelingen en geneesmiddelen zal moeten afstemmen op die individuele verschillen.

Dankzij een mede door Bernards ontwikkelde genetische test kan nu bijvoorbeeld worden voorspeld of borstkankerpatiënten veel of weinig risico lopen op terugkerende uitzaaiingen, en dus of een agressieve chemokuur na de operatie voor hen aan te bevelen is. De test bespaart duizenden laag-risicopatiënten de zware bijwerkingen van een agressieve chemokuur en voorkomt dat miljoenen euro’s worden besteed aan middelen waar deze groep patiënten weinig baat bij heeft.

Bernards leidt de afdeling Moleculaire Carcinogenese aan het Nederlands Kanker Instituut (NKI) en is daarnaast parttime hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Tot zijn grootste wapenfeiten behoort het ontwikkelen van een methode om duizenden genen in kankercellen afzonderlijk uit te schakelen door middel van ‘RNA-interferentie’. Met die methode kan snel worden bepaald welke van duizenden genen in bepaalde tumoren precies ontregeld zijn, wat mede bepaalt voor welke medicijnen ze gevoelig zullen zijn.

René Bernards (1953) studeerde biologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in 1984 aan de Universiteit Leiden. Na zeven jaar te hebben gewerkt aan prestigieuze Amerikaanse instituten verhuisde hij in 1992 naar het Amsterdamse NKI.
Naast zijn academische werk stichtte hij samen met collega-onderzoeker Laura van ’t Veer in 2003 het bedrijf Agendia, dat zich richt op klinische toepassing van zijn fundamentele vindingen. Bernards behoort volgens zijn collega’s tot de absolute wereldtop. Hij publiceerde veelvuldig in toptijdschriften zoals Nature en Science en zijn artikelen werden al ruim 30.000 keer in artikelen van andere onderzoekers aangehaald. Daarnaast heeft hij een indrukwekkende rij subsidies, keynote lectures en prijzen op zijn naam, waaronder in 2005 de Spinozaprijs. René Bernards is lid van de KNAW.

René Bernards, laureaat Prijs Akademiehoogleraren 2013 from KNAW on Vimeo.

Over Wil Roebroeks

Wil Roebroeks is volgens de jury Nederlands invloedrijkste archeoloog. Zijn werk strekt zich uit van de evolutie van menselijke voorouders tot de migratie van Neanderthalers en van de moderne mens over Europa en de rest van de wereld.
Roebroeks’ onderzoek is een zoektocht naar sporen van menselijk gedrag in de oude steentijd, honderdduizenden jaren geleden, zoals vuistbijlen, pijlen en bewijs van door mensen gestookt vuur. De internationale jury roemt Roebroeks’ vermogen om vanuit scherpe, gedetailleerde en multidisciplinaire veldwaarnemingen kritisch naar heersende theorieën over de vroegste menselijke geschiedenis te kijken. Hij toont zich daarbij terdege bewust van het feit dat archeologie de geschiedenis probeert te reconstrueren op basis van fragmentarisch bewijsmateriaal. Als zijn eigen waarnemingen of die van onderzoekers in aanpalende disciplines hem daartoe aanleiding geven, formuleert Roebroeks nieuwe brede en regelmatig uitdagende hypothesen, die stof doen opwaaien in het internationale wetenschapsveld. Zo durfde Roebroeks openlijk te twijfelen aan theorieën over hoe onze voorouders vanuit Afrika in Europa terecht kwamen en maakte hij aannemelijk dat de vroegste Noord-Europeanen zonder vuur wisten te overleven. Anders dan velen voor hem ziet hij Neanderthalers als een intelligente en communicatieve mensensoort. Roebroeks publiceerde in zijn loopbaan opvallend veel artikelen in belangrijke tijdschriften, aldus de jury, en de kwantiteit en de kwaliteit van deze artikelen nemen nog steeds toe.

Wil Roebroeks (1955) is sinds 1996 hoogleraar Paleolithische Archeologie aan de Universiteit Leiden. Daarnaast is hij wetenschappelijk directeur van de archeologische onderzoeksschool Archon en vice-president van de European Society for the Study of Human Evolution (ESHE).

Roebroeks studeerde aanvankelijk af in de sociale en economische geschiedenis maar behaalde daarna ook een doctoraaldiploma in de archeologie. In 1989 promoveerde hij in Leiden op onderzoek naar het extrapoleren van fragmentarische vondsten naar theorieën over het gedrag van vroege mensachtigen. In 1993 kreeg hij een Pionier-subsidie van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO); in 2007 kwam daar een Spinozaprijs bij. Wil Roebroeks is lid van de KNAW.