Stamcellen in de darm hebben speciale bewakers. Hubrecht Instituut publiceert in Nature

29 november 2010

Onderzoekers van het Hubrecht Instituut beschrijven in Nature hoe stamcellen in de darm in stand worden gehouden. Het helpt darmziekten beter te begrijpen.

Het helpt darmziekten beter te begrijpen. In Nature van 28 november (advance online publication) beschrijven prof. dr. Hans Clevers en collega's van het Hubrecht Instituut dat zogenaamde 'Paneth-cellen' een sleutelrol spelen bij het instandhouden van stamcellen in de darm.

Van deze cellen was al bekend dat ze antibacteriële stoffen produceren en zo de stamcellen beschermen. Maar Paneth-cellen zijn hoogst bijzondere bewakers. Ze beschermen de stamcellen niet alleen, zonder hun aanwezigheid kunnen stamcellen niet eens bestaan.

Hubrecht-onderzoekers ontdekten de stamcellen in de darm enkele jaren geleden (de cellen zijn herkenbaar aan het eiwit Lgr5 aan hun oppervlak). Met die stamcellen kunnen onderzoekers van het Hubrecht Instituut buiten het lichaam 'mini-darmpjes' groeien. Maar hoe stamcellen erin slagen zichzelf te blijven was nog de vraag. Darmstamcellen delen continu en ongeveer de helft van het nageslacht ontwikkelt zich tot gewone darmcellen. Er moeten echter genoeg stamcellen overblijven. Clevers en collega's bewijzen in Nature dat de Paneth-cellen hiervoor zorgen. Deze speciale darmcellen liggen tegen de stamcellen aan.

Paneth-cellen creëren een speciale omgeving, een 'niche', waarin stamcellen ontstaan en behouden blijven. Ze maken signaalstoffen (Wnt, EGF, Notch ligand) die stamcellen nodig hebben voor hun voortbestaan. Bovendien blijken muizen zonder Paneth-cellen heel weinig stamcellen in de darm te hebben. En wanneer stamcellen het contact verliezen met Paneth-cellen raken ze hun 'stamcelvermogen' kwijt. De Paneth-cellen ontstaan overigens uit de stamcellen die ze zelf instandhouden en beschermen. Het betekent dat stamcellen hun eigen niche creëren.

De resultaten zijn niet alleen biologisch interessant, maar helpen ook bij het begrijpen van sommige darmziekten. Bij patiënten met chronische darmontsteking (IBD) blijken Paneth-cellen bijvoorbeeld niet goed te functioneren. En bij dikkedarmkanker spelen mutaties in het Wnt-eiwit een grote rol, zo wees eerder onderzoek van Clevers al uit. Het recente onderzoek suggereert dat stamcellen door deze mutaties als het ware losgekoppeld raken van de controlerende Paneth-cellen. Ze kunnen zich daardoor ongecontroleerd gaan delen.

Het Hubrecht Instituut is een KNAW-instituut en is geaffilieerd met het UMC Utrecht.

Noot voor de redactie

Voor meer informatie kunt u terecht bij het secretariaat van Interne en Externe Communicatie van het UMC Utrecht, telefoon 088 755 7483 (buiten kantoortijden, telefoon 088 755 5555), e-mail press@umcutrecht.nl.

Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC Utrecht)

Het Universitair Medisch Centrum Utrecht is een van de grootste publieke zorginstellingen van Nederland. Met bijna 10.000 mensen wordt voortdurend gebouwd aan goede zorg met als bouwstenen kennis en mensen. Het UMC Utrecht wil een internationaal toonaangevend universitair medisch centrum zijn waarin kennis over gezondheid, ziekte en zorg wordt gemaakt, getoetst, gedeeld en toegepast.UMC Utrecht maakt deel uit van de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU). De NFU is een samenwerkingsverband van de acht universitair medische centra (UMC's) in Nederland.

Hubrecht Instituut

Het Hubrecht Instituut is een onderzoeksinstituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en voert onderzoek uit op het gebied van de ontwikkelingsbiologie. Sinds begin 2008 werken het Hubrecht Instituut en het UMC Utrecht samen, waarvan prof.dr. Clevers wetenschappelijk directeur is.

KNAW

Als forum, geweten en stem van de wetenschap bevordert de KNAW de kwaliteit en de belangen van de wetenschap en zet zij zich in voor een optimale bijdrage van de Nederlandse wetenschap aan de culturele, sociale en economische ontwikkeling van de samenleving. De KNAW-instituten verrichten fundamenteel en fundamenteel-strategisch onderzoek op de gebieden levenswetenschappen en geestes- en sociale wetenschappen.