1902 - De tweede Gouden Eeuw

Het begin van de twintigste eeuw was een glorietijd voor de Nederlandse wetenschap. Niet voor niets is er sprake van de 'Tweede Gouden Eeuw'. De geschiedenis van de Nobelprijzen spreekt boekdelen. De allereerste Nobelprijs voor scheikunde werd in 1901 toegekend aan Jacobus van ’t Hoff. Het jaar daarop ging de natuurkundeprijs naar de Akademieleden Hendrik Lorentz en Pieter Zeeman.

Veel ophef binnen de Akademie veroorzaakten de Nobelprijzen niet. De prijs bestond net en de bijna mythische verering voor de prijs en de prijswinnaars van tegenwoordig was afwezig.

Lorentz, Zeeman en Van ’t Hoff

De notulen van de vergadering van 27 december 1902 noemen de prijs terloops, om niet te zeggen zuinig: 'De voorzitter brengt het feit in herinnering dat den Heeren Lorentz en P. Zeeman de Nobel-Prijs voor natuurkunde is toegewezen en brengt hun hulde en den dank der Afdeeling voor de wijze waarop zij tot eer der Nederlandsche wetenschap zijn werkzaam geweest.' Waarna de vergadering werd voortgezet.

Van de Nobelprijs voor Van 't Hoff is in het geheel niets in de annalen van de Akademie terug te vinden. Maar Van 't Hoff was een paar jaar eerder naar Berlijn vertrokken, waarbij zijn volledig lidmaatschap werd omgezet in een corresponderend lidmaatschap. Lorentz trok zich in ieder geval de summiere vermelding niet aan: van 1909 tot 1921 was hij voorzitter van de Afdeling Natuurkunde.

Lorentz - Einthoven - Zeeman 

Nederlandse Nobelprijswinnaars bij de KNAW

1901: Scheikunde: Jacobus Henricus van 't Hoff
1902: Natuurkunde: Hendrik Antoon Lorentz en Pieter Zeeman
1910: Natuurkunde: Johannes Diderik van der Waals
1911: Vrede: Tobias Asser
1913: Natuurkunde: Heike Kamerlingh Onnes
1924: Fysiologie of Geneeskunde: Willem Einthoven
1929: Fysiologie of Geneeskunde: Christiaan Eijkman
1936: Scheikunde: Peter Debye
1953: Natuurkunde: Frits Zernike
1969: Economie: Jan Tinbergen
1973: Fysiologie of Geneeskunde: Nico Tinbergen
1975: Economie: Tjalling Koopmans
1984: Natuurkunde: Simon van der Meer
1995: Scheikunde: Paul Crutzen 
1999: Natuurkunde: Gerardus 't Hooft en Martinus Veltman 

Nobelprijsoorkonde Lorentz