Ralph Steinman, Verenigde Staten

Ralph Steinman ontving de Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Geneeskunde 2010 voor zijn ontdekking van de rol van dendritische cellen in het immuunsysteem.

Ralph Steinman Wanneer ziekteverwekkende bacteriën of virussen ons lichaam binnendringt, rukken zogeheten T-cellen uit om ze te vernietigen, terwijl B-cellen antilichamen produceren. Lange tijd was echter onbekend hoe deze afweerreactie op gang kwam. Totdat Ralph Steinman in 1973 samen met celbioloog Zanvil Cohn een geheel nieuw soort cel ontdekte: de dendritische cel, zo genoemd omdat hij zijn celoppervlak kan vergroten door vele uitlopers (dendrieten) te laten aangroeien. Dendritische cellen bevinden zich overal in het lichaam, bijvoorbeeld daar waar de meeste ziekteverwekkers het lichaam binnenkomen, zoals in de huid en in de slijmvliezen van neus, long en darm. Deze kleine maar machtige groep cellen fungeert als een soort schildwachten: zodra zich een ziekteverwekker aandient, maken ze er een paar kapot en presenteren de brokstukken aan andere cellen, die zo de ziekteverwekker herkennen en vervolgens in actie komen. De dendritische cellen zijn zo sensitief dat ze precies registreren wat er gaande is in de organen waarin ze zich bevinden. Op grond hiervan regisseren ze of de reacties van T-cellen en B-cellen moeten worden versterkt, afgezwakt of aangepast. Cellen die het lichaam bedreigen moeten immers worden geweerd, maar er mag geen afweerreactie optreden tegen iets onschuldigs, en al helemaal niet tegen het eigen weefsel, of bijvoorbeeld tegen een foetus bij een zwangere vrouw.

Sinds Steinman het bestaan van dendritische cellen blootlegde, is steeds duidelijker geworden hoe cruciaal ze zijn als regisseurs van het afweersysteem. Dit inzicht is van groot belang voor het onderzoek naar en de bestrijding van vele aandoeningen, zoals infectieziekten, kanker, auto-immuunziekten, allergieën en afstotingsverschijnselen bij orgaantransplantaties.

Belangrijke publicaties

  • Steinman, R.M., Cohn, Z.A. 1973. 'Identification of a novel cell type in peripheral lymphoid organs of mice. I. Morphology, quantitation, tissue distribution'. In: Journal of Experimental Medicine 137: 1142-1162.
  • Steinman, R.M., Cohn, Z.A. 1974. 'Identification of a novel cell type in peripheral lymphoid organs of mice. II. Functional properties in vitro'. In: Journal of Experimental Medicine 139: 380-397.
  • Steinman, R.M., Lustig, D.S., Cohn, Z.A. 1974. 'Identification of a novel cell type in peripheral lymphoid organs of mice III. Functional properties in vivo.' In: Journal of Experimental Medicine 139: 1431-1445.
  • Steinman, R.M., Gutchinov, B., Witmer, M.D., Nussenzweig, M.C. 1978. 'Dendritic cells are the principal stimulators of the primary mixed leukocyte reaction in mice.' In: Journal of Experimental Medicine 157: 613-627, 1983.
  • Nchinda, G., Kuroiwa, J., Oks, M., Trumpfheller, C., Park C.G., Huang, Y., Hannaman, D., Schlesinger, S.J., Minezina, O. Nussenzweig, M.C., Uberla, K., Steinman, R.M., 2008. 'The efficacy of DNA vaccination is enhanced in mice by targeting the encoded protein to dendritic cells.' In: Journal of Clinical Investigation 118: 1427-1436.

De onderzoeker

Ralph Marvin Steinman (Montreal, 1943) studeerde af als arts aan de Harvard Medical School in 1968. Na een assistentschap bij het Massachusetts General Hospital trad hij in 1970 toe als postdoc tot het Laboratory of Cellular Physiology and Immunology van Rockefeller University. Hier begon hij het onderzoek dat leidde tot de ontdekking van dendritische cellen. In 1988 werd Steinman hoogleraar aan Rockefeller University en tien jaar later directeur van het Christopher H. Browne Center for Immunology and Immune Diseases. Daar tracht hij, bijna dertig jaar na zijn ontdekking, dendritische cellen inzetbaar te maken voor therapeutische doeleinden, bijvoorbeeld in de vorm van vaccins tegen kanker en HIV.
Het aantal publicaties in gerenommeerde tijdschriften dat Steinman op zijn naam heeft staan en het aantal malen dat die geciteerd worden zijn een indicatie dat hij tot de meest prestigieuze geneeskunde-onderzoekers ter wereld behoort. Steinman werd onderscheiden met onder meer de Albert Lasker Basic Medical Research Award de New York City Mayor's Award for Exellence in Science and Technology.

Laudatio

icon_downl_generiek.gifEngels 

icon_downl_generiek.gifNederlands

Artikel

icon_downl_generiek.gifinterview in Akademie Nieuws

Video

 Video-interview met Ralph Steinman