Alec J. Jeffreys (1950), Groot-Brittannië

Alec J. Jeffreys kreeg de Dr. H.P. Heinekenprijs voor Biochemie en Biofysica 2006 voor 'zijn ontdekking van de genetische vingerafdruk'.

Alec JeffreysAlec Jeffreys ontdekte halverwege de jaren tachtig dat elk mens in zijn DNA unieke stukjes heeft, die tezamen een persoonlijke code vormen, even uniek als onze vingerafdrukken. Hij was ook degene die technieken ontwikkelde om die DNA-patronen in beeld te brengen. Sindsdien is ieder individu in principe aan de hand van elke cel uit zijn of haar lichaam te identificeren. De enige uitzondering daarop zijn eeneiige tweelingen. Het is een vinding die zo snel zo veel gevolgen heeft gehad dat hij vrijwel niet meer weg te denken valt. Zo kunnen we nu met zekerheid een antwoord krijgen op vragen als: wie is de echte vader? Wiens bloed, zweet, haren of sperma is er gevonden op de plaats delict? Wie is dit tsunamislachtoffer? Is het opgegraven bot werkelijk van de laatste Russische tsaar? Zelfs de kwestie of Dolly wel echt een gekloond schaap was, kon door Jeffreys beslecht worden.
Het nieuwe vakgebied van de forensische moleculaire biologie is dan ook een direct gevolg van Jeffreys' onderzoek. Maar er zijn ook nieuwe mogelijkheden gekomen om te bepalen of iemand drager is van bepaalde, bijvoorbeeld ziekteverwekkende genen. De laatste tijd richt zijn onderzoek zich op erfelijke veranderingen en omgevingsfactoren. Zo onderzoekt hij bij gezinnen uit Tsjernobyl hoe straling erfelijke veranderingen veroorzaakt.

Enkele belangrijke publicaties

Jeffreys, A.J., Wilson, V., Thein, S.L., Hypervariable 'minisatellite' regions in human DNA, Nature 314: 67-73, 1985
Jeffreys, A.J., Wilson V., Thein, S.L., Individual-specific 'fingerprints' of DNA, Nature 316: 76-79, 1985
Jeffreys, A.J., Brookfield, J.F.Y., Semeonoff, R., Positive identification of an immigration test-case using human DNA fingerprints, Nature 317: 818-819, 1985
Jeffreys, A.J., MacLeod, A., Tamaki, K., Neil, D.L., Monckton, D.G., Minisatellite repeat coding as a digital approach to DNA typing, Nature 354: 204-209, 1991
Jeffreys, A.J., Genetic fingerprinting, Nature Medicine 11: 1035-1039, 2005 (Artikel in pdf )

Over de prijswinnaar

Alec Jeffreys is in 1950 geboren in Oxford in Engeland. Daar studeerde hij biochemie en hij begon er ook zijn onderzoekscarrière met een proefschrift over mitochondriën in gekweekte zoogdiercellen. In 1975 kreeg hij een postdoc-onderzoeksplaats aan de Universiteit van Amsterdam, in het laboratorium van Piet Borst, die in 1994 de Heinekenprijs kreeg. Daar ontwikkelde hij een techniek om individuele genen te analyseren, die sindsdien op grote schaal ingezet wordt en deed hij de onverwachte ontdekking dat genen op het DNA niet als één geheel aanwezig zijn, maar onderbroken worden door niet-coderende stukken DNA (introns).
In 1977 ging hij terug naar Engeland om aan het Department of Genetics van de University of Leicester te gaan werken. Tien jaar later werd hij daar hoogleraar genetica, wat nog steeds zijn functie is.
Jeffreys is onder meer lid van de Royal Society, en hij is Royal Society Wolfson Research Professor. Tot de talloze prijzen en eerbetonen die hij al ontvangen heeft, behoren de Australia Prize (1998), de Louis-Jeantet Prize for medicine (2004) en de Albert Lasker Award for Clinical Medical Research (2005). In 1994 werd hij voor zijn werk geridderd.
Nog steeds voert Jeffreys zijn experimenten graag zelf uit.

Laudatio

Laudatio door Rob Kaptein Engels:  - Nederlands

Artikel

DNA als PIN-code; Dr. H.P. Heinekenprijs voor Biochemie en Biofysica voor Alec Jeffreys, interview door Hans van Maanen

Video

Video-interview met Alec Jeffreys