Gün Semin

Gün Semin

Gün Semin (1944) (sociale psychologie, Vrije Universiteit Amsterdam) is vooral bekend geworden door toepassing van zogenaamde linguïstische categorieën bij de bestudering van maatschappelijke stereotypen. Het door Semin ontwikkelde 'linguïstische categorieënmodel' stimuleerde zijn vakgenoten om te onderzoeken hoe mensen over sociale groepen spreken, en zorgde er voor dat taal als sociaal instrument onderwerp van studie werd.  

Gün Semin was Akademiehoogleraar van 2003 tot 2008.

Laudatio

Deze laudatio werd uitgesproken door de president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, prof. dr. W.J.M. Levelt, bij de installatie van de Akademiehoogleraren 2003 op 27 oktober in dat jaar.

Professor Semin is vooral bekend geworden door zijn onderzoek naar de rol van zogenaamde linguïstische categorieën in het formeren van maatschappelijke en persoonlijke stereotypering. Het door Semin ontwikkelde en wijd verbreide `linguïstische categorieënmodel' stimuleerde zijn vakgenoten om te onderzoeken hoe mensen over sociale groepen spreken, en zorgde er voor dat taal als werktuig in sociale cognitie en actie onderwerp van studie werd. Zijn experimentele onderzoek betreft met name de werking van geheugen, aandacht en emoties in de wijze waarop talige boodschappen eigenschappen van personen en gebeurtenissen overdragen.

Semin werd geboren in Istanbul en bezocht aldaar een Deutsche Oberrealschule. Vervolgens studeerde hij psychologie aan de FU in Berlijn. Zijn promotie voltooide Semin in 1974 aan de London School of Economics, en hij doceerde vervolgens psychologie aan de University of Sussex. In 1988 publiceerde hij, samen met Fiedler, het linguïstisch categorieënmodel, dat nog steeds word beschouwd als een belangrijke doorbraak in de sociale psychologie. In een achteraf bezien merkwaardige traditie hadden sociaal-psychologen zich tot dan toe voornamelijk beperkt tot het bestuderen van niet-verbale communicatie. Semin heeft daar effectief een einde aan gemaakt door de werking van ons communicatiemiddel bij uitstek, de taal, centraal te stellen in zijn onderzoek van sociale cognitie. Dat onderzoeksprogramma voert hij sinds 1990 aan de Vrije Universiteit uit als hoogleraar Sociale Psychologie. Hij speelde daar een voortrekkersrol in de vorming van het Kurt Lewin instituut, een toonaangevende onderzoekschool op het gebied van de sociale psychologie.
Het categorieënmodel bleek een Fundgrube te zijn. Zo ontdekte Semin hoe de indruk van een persoonlijkheidseigenschap, zoals hulpvaardigheid, die wij van iemand vastleggen sterk afhangt van de linguïstische formulering ervan. Het is bijvoorbeeld veel effectiever om een actiewerkwoord te gebruiken (Jan heeft Piet geholpen) dan een adjectief (Jan is behulpzaam geweest) of een toestandswerkwoord. Zulke linguïstische categorieën spelen ongemerkt een bepalende rol in de sociale beeldvorming; zij sturen het aandachts- en het geheugenproces. "Let op uw woorden" is de les. Semins benadering heeft ook een geheel nieuwe wending gegeven aan de theorie van emoties, waarvoor onze landgenoten Spinoza en Frijda de klassieke formulering hebben ontwikkeld.

Samen met zijn de vele jonge onderzoekers die hij steeds weer in zijn team weet aan te trekken, produceert Semin een stroom van publicaties in de toonaangevende tijdschriften op zijn vakgebied.