De economie op zijn kop: ‘Meer ethiek in de economie’

6 februari 2020

Op 6 februari sprak emeritus hoogleraar economie Bart Nooteboom (Tilburg University) en auteur van de publicatie Uprooting economics; a manifesto for change tijdens een KNAW-symposium. De econoom houdt er onorthodoxe opvattingen op na.

‘Economen gaan over het algemeen uit van marktwerking. Maar marktwerking is niet altijd zinvol. Zo zijn ziekenhuizen er niet bij gebaat. De arts beslist wat het best is voor de patiënt en de verzekeraar bepaalt of hij daarvoor betaalt. Dat gaat niet samen. Verzekeraars kunnen niet beoordelen wat een goede behandeling is voor de patiënt; zij kijken naar kosten, niet naar de kwaliteit van de behandeling.

Bijsturen 

De trend is steeds minder privatisering. Dat privatisering niet de zegen bleek te zijn waar overheden op hoopten, blijkt wel uit de lange wachtlijsten bij ziekenhuizen en de onrust bij de spoorwegen. Maar terug onder de vleugels van de overheid is ook niet altijd ideaal. Er bestaat een tussenvorm: bijsturen. Sommige mensen bezitten bijvoorbeeld teveel vastgoed waardoor anderen niet kunnen wonen waar ze zouden willen. In dat geval is het belangrijk dat de overheid maatregelen neemt.

Onzekerheid

Ik pleit ervoor om ook filosofie, sociologie en cognitieve wetenschap een rol te geven in de economie. De economie is gebaseerd op calculeren en het verstoppen van onzekerheid. Maar onzekerheid bestaat nu eenmaal, ook in de economie. Kijk naar de aandelenhandel. Mensen doen elkaar hier uit onzekerheid na en vormen bubbles. Je hebt vertrouwen en moed nodig om met die onzekerheid om te gaan. 

Het is ook nodig om ethiek een rol toe te bedelen in de economie. Er zijn steeds meer economen met kritiek op het louter uitgaan van wiskundige modellen. Zo streeft Rethinking economics, een beweging van jonge economen, naar een meer realistische economie en naar verschillende benaderingen. Deze economen gaan uit van echte mensen die onzeker zijn en onbewuste keuzes maken.

Relationele economie

Het is belangrijk dat we het eigen belang afwegen tegen het algemeen belang, de moraal en ethiek. Mensen ontwikkelen zich niet geheel onafhankelijk van elkaar; we leren van anderen en beïnvloeden en volgen elkaar. Economie is nou eenmaal relationeel.’