Interview

'Een fantastische waardering en stimulans voor onderzoek' - Anna van Duijvenvoorde en Mark Dingemanse over het winnen van de Heineken Young Scientists Awards

11 september 2020

De Heineken Young Scientist Awards worden uitgereikt aan jonge, veelbelovende wetenschappers die door excellent onderzoek een voorbeeldfunctie vervullen voor andere jonge wetenschappers. Twee van de vier winnaars aan het woord:

Anna van Duijvenvoorde

Anna-van-Duijvenvoorde

Anna van Duijvenvoorde is ontwikkelingspsycholoog aan de Universiteit Leiden. Van Duijvenvoorde ontvangt de prijs voor haar onderzoek naar de ontwikkeling van de hersenen en het gedrag bij adolescenten.

Mark Dingemanse

Mark-Dingemanse

Mark Dingemanse is linguïst aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Dingemanse ontvangt de prijs voor zijn onderzoek naar waarom talen zijn zoals ze zijn en hoe taalgebruik ons menselijk maakt.


Wat betekent het voor jullie om deze prijs te ontvangen?

Mark: Ik ben echt enorm vereerd. Het is een heel bijzondere prijs. De Heinekenprijzen zijn bekend in mijn vakgebied en het is heel speciaal om me bij dit gezelschap aan te mogen sluiten. Ten eerste is het fantastisch om zo’n waardering te krijgen voor je werk. In mijn geval is het ook nog eens bijzonder omdat mijn werk zich soms aan de randen van de taalwetenschap begeeft. Het is niet vanzelfsprekend dat het aanslaat en meetelt. Daarnaast noemde de jury dat ze mijn aandacht voor open wetenschap waarderen en erkennen: het zo open mogelijk delen van artikelen, onderzoeksgegevens en analysemethoden. Dat zijn dingen die ik eigenlijk al jaren consequent doe, en natuurlijk niet als enige. Als jonge generatie wetenschappers zijn we samen een verandering aan het bewerkstelligen in de wetenschap.

Anna: Allereerst vind ik het echt een enorme eer, met name ook omdat het van collega’s uit het veld is gekomen. Daarnaast is het ook een fantastische stimulans voor de omgeving waarin je zit, dat je je werk goed doet, maar het onderzoek hiernaar ook door moet zetten. Ik hoop ook dat ik op mijn beurt weer jonge wetenschappers kan stimuleren. Niet alleen door de prijs, maar ook door de aandacht voor het vakgebied dat je hiermee genereert. Ik ben ook ontzettend onder de indruk hoe de KNAW en de Heinekenprijzen het aanpakken in deze tijden en hoe ze ons aan elkaar proberen te koppelen en te stimuleren bruggen te slaan tussen de verschillende gebieden. Ik vind dat echt heel inspirerend.

Mark, wilde je altijd al taalwetenschapper worden?

Mark: Toen mijn studiekeuze dichterbij kwam was ik al heel gefascineerd door taal, maar wist ik eigenlijk niet dat er zoiets als taalwetenschap bestond. Ik had het geluk dat ik op het juiste moment een heel interessant boek las over taal en denken, en dat ik terecht kwam bij een open dag van taalkunde. Dat zorgde ervoor dat ik dacht: ‘taal, daar moet ik iets mee’.

Wat maakt taalwetenschap zo interessant?

Mark: Ten eerste heeft taalwetenschap ontzettend veel kanten. Je kan kijken naar hoe we leren, hoe het in ons brein werkt, maar ook hoe we taal gebruiken in communicatie. Als vakgebied is de taalkunde ook echt een kruisvlak van allerlei verschillende gebieden: bijvoorbeeld de psychologie, de filosofie, de antropologie, en de sociologie. Dat maakt het echt een interdisciplinaire puzzel. Ten slotte is taal als systeem natuurlijk ook fantastisch complex. Dan bedoel ik niet de regels die je op school leert, maar dat we razendsnel en zonder na te denken zinnen formuleren die niet alleen nieuw zijn (deze zin heb ik bijvoorbeeld nog nooit eerder uitgesproken) maar ook nog te begrijpen voor de ander.

En jij Anna, hoe ben jij bij onderzoek naar het gedrag van adolescenten terecht gekomen?

Anna: In eerste instantie was ik vooral geïnteresseerd in de biologische psychologie, neuropsychologie, en psychopathologie. Toen ik me als psycholoog in al deze onderwerpen ging verdiepen en te kijken naar de relatie hiervan tot gedrag, dacht ik eigenlijk: ‘als je dit wil begrijpen dan is het juist belangrijk om te weten hoe dit zover is gekomen, hoe het ontwikkeld is’ en ben ik me gaan verdiepen in ontwikkelingspsychologie en de ontwikkeling van gedrag en van het brein in relatie tot gedrag. Dat heeft me echt gegrepen, nooit meer los gelaten en daar zit ik nog steeds in!

Wat ik het mooie vind aan mijn vakgebied is dat je niet alleen kijkt naar hoe het brein reageert op bijvoorbeeld veranderingen in risico, maar ook hoe dat dan resulteert in het gedrag. Je bent dan als onderzoeker een soort brug tussen de biologische kant en de gedragskant van de psychologie.

Je onderzoekt het gedrag van tieners.  Wat is naar jouw mening een van de meest interessante inzichten die je in je onderzoek hebt opgedaan?

Anna: Ik kan wel tien dingen noemen! In het algemeen denk ik dat misschien bepaalde open deuren over tieners heb kunnen staven of juist nuanceren, bijvoorbeeld dat tieners altijd heel veel risico nemen, niet nadenken et cetera. In de studies die ik heb gedaan zien we eigenlijk dat het brein van tieners harstikke goed reageert op verschillende niveaus van risico en ze een goede inschatting kunnen maken, maar dat hun gedrag daar niet altijd op aansluit. De omgeving of context van een situatie zorgt er dan voor dat het gedrag opeens verandert en nemen ze dan toch extra risico of worden ze meer beïnvloed door hun sociale omgeving. Ook vinden adolescenten iets heel onbekends, als je nog niet weet wat er gaat gebeuren, vaak heel aantrekkelijk. Daardoor nemen ze ook meer risico’s.

Mark, jij hebt vast ook zeer interessante inzichten opgedaan in jouw onderzoek. Kun je daar eens over vertellen?

Mark: Een van de meest onverwachte dingen die we hebben gevonden is een universeel woordje dat in alle gesproken talen ongeveer hetzelfde klinkt. Dat is het woordje ‘hè?’, dat je gebruikt in het Nederlands om te zeggen ‘wat zei je?’ Het blijkt dat in elke gesproken taal in de wereld een soortgelijk woordje met een soortgelijke functie bestaat. Dat die functie van bepaalde woorden bestaat, dat wisten we natuurlijk al, maar dat je daar vervolgens ook hetzelfde woordje voor gebruikt in verschillende talen is een verassing. Het leuke is dat je niet verwacht dat je in Ghana op de markt kunt staan en eigenlijk dezelfde lettergreep kan uitdrukken als dat je thuis doet en het op dezelfde manier wordt begrepen. Er bestaan natuurlijk meer van dit soort woorden. Daar gaat mijn huidige onderzoek over: basisprincipes in talen, waarvoor de oplossingen waarmee talen komen (de woordjes en uitdrukkingen die onze gesprekken stroomlijnen) ontzettend veel op elkaar lijken.

Heineken Young Scientists Award

De Heineken Young Scientists Awards zijn bedoeld als extra stimulans voor het talent van de volgende generatie onderzoekers. De Awards worden tegelijk met de internationale Heinekenprijzen uitgereikt aan jonge, veelbelovende wetenschappers die door excellent onderzoek een voorbeeldfunctie vervullen voor andere jonge wetenschappers.