Persbericht ALLEA

Europese samenwerking is noodzakelijk om wetenschappelijke desinformatie te bestrijden

3 mei 2021

In een nieuw rapport onderzoekt ALLEA (All European Academies) de mogelijkheden op het gebied van technische en beleidsmaatregelen om wetenschappelijke desinformatie aan te pakken; ALLEA pleit voor een betere Europese uitwisseling en samenwerking op dit gebied.

Hoewel het publieke discours op allerlei manieren door desinformatie wordt vergiftigd, is met name wetenschappelijke desinformatie bijzonder gevaarlijk voor het democratische bestel en de samenleving in het algemeen. De aanhoudende coronacrisis heeft aangetoond dat ondermijning van het vertrouwen in de wetenschap een fundamentele bedreiging vormt voor politieke en individuele besluiten die gebaseerd zijn op bewijs en wetenschappelijke kennis.

Rapport

In de afgelopen jaren is uitgebreid onderzoek gedaan en zijn diverse strategieën ontwikkeld en toegepast om wetenschappelijke desinformatie aan te pakken. In het rapport Fact or Fake? Tackling Science Disinformation wordt een overzicht gegeven van dit onderzoek. Daarbij wordt niet alleen ingegaan op de oorzaken en gevolgen van dit multidimensionale fenomeen, maar ook op praktische oplossingen voor beleid, technologie en communicatie.

'De wetenschappelijke strijd tegen Covid-19 is niet alleen een race tegen de klok geweest in het vinden van een vaccin. Er is nog een ander groot risico dat wetenschappers heeft gemobiliseerd: wetenschappelijke desinformatie. In dit rapport wordt ingegaan op een aantal manieren om deze 'infodemie' bij toekomstige mondiale crises tegen te gaan. Nu we zien dat dit probleem in groeiende mate speelt in onze samenleving, is er behoefte aan een geïnstitutionaliseerde en gecoördineerde strategie om wetenschappers, communicatoren en beleidsmakers in een zo vroeg mogelijk stadium tot actie aan te zetten', aldus Antonio Loprieno, president van ALLEA.

Het rapport beschrijft de belangrijkste psychologische, technische en politieke strategieën om wetenschappelijke desinformatie tegen te gaan, waaronder inoculatie, debunken, recommender-systemen, fact-checking, bewustmaking, mediageletterdheid alsmede innovaties op het gebied van wetenschapscommunicatie en betrokkenheid van het publiek. 

Aanbevelingen

In dit rapport wordt eerst een analyse gegeven van de gevolgen van wetenschappelijke desinformatie op het gebied van klimaatverandering, vaccinatietwijfel en pandemieën, waarna het rapport afsluit met een aantal aanbevelingen. De auteurs pleiten voor:

  • meer aandacht voor communicatie over hoe wetenschap werkt en meer dialoog in de wetenschapscommunicatiepraktijk.
  • het daadwerkelijk betrekken van het publiek bij het uitvoeren of communiceren van onderzoek.
  • een bepaalde mate van intellectuele bescheidenheid bij het communiceren van wetenschappelijk bewijs.
  • goede onderzoekspraktijken en hoge ethische normen om integriteit en betrouwbaarheid te waarborgen.
  • betrouwbare, eerlijke, transparante en effectieve adviesmechanismen op maat voor wetenschappelijk advies. 

Om deze voorstellen te implementeren, is het advies van de auteurs een Europees centrum/netwerk voor wetenschapscommunicatie op te richten en een Europese gedragscode voor wetenschapscommunicatie op te stellen.

'Hoewel er een brede consensus bestaat over de problemen en schade die door desinformatie worden veroorzaakt, is er op Europees niveau nog altijd geen sprake van een gecoördineerde aanpak om hierop in te spelen met meer en betere wetenschapscommunicatie. Er bestaan weliswaar op verschillende niveaus mechanismen voor wetenschappelijk beleidsadvies om de kloof tussen wetenschappers en beleidsmakers te dichten, maar er is geen centraal pan-Europees mechanisme of instantie om de bestaande initiatieven te coördineren en op een inclusieve manier coherente richtsnoeren en aanbevelingen voor wetenschapscommunicatie te ontwikkelen', zo stellen de auteurs.

De discussiepaper zal worden gepresenteerd en besproken op het komende wetenschappelijke online symposium Across Boundaries in Sciences, dat op 5 mei, tijdens de Algemene Vergadering 2021 van ALLEA, zal worden gehouden. Aanmelding is nog mogelijk via: https://alleageneralassembly.org/

Het rapport is te downloaden via: https://allea.org/fact-or-fake-discussion-paper

Over ALLEA

ALLEA (All European Academies) is de Europese federatie van academies van wetenschappen, die meer dan 50 academies uit ruim 40 Europese landen vertegenwoordigt. Sinds haar oprichting in 1994 is ALLEA de spreekbuis van haar leden op het Europese en internationale toneel, bevordert zij wetenschap als een zaak van mondiaal algemeen belang, en faciliteert zij wetenschappelijke samenwerking over grenzen en disciplines heen. Samen met haar lid-academies werkt ALLEA aan het verbeteren van de randvoorwaarden voor onderzoek, het uitbrengen van het beste onafhankelijke en interdisciplinaire wetenschappelijke advies en het versterken van de rol van de wetenschap binnen de samenleving. Op deze wijze kanaliseert zij de intellectuele excellentie en ervaring van de Europese academies ten bate van de wetenschappelijke wereld, besluitvormers en het publiek.