KNAW Onderwijsprijs voor de beste twaalf profielwerkstukken van Nederland

28 mei 2019

De KNAW heeft de winnaars gekozen van de KNAW Onderwijsprijs, de prijs voor de beste twaalf vwo-profielwerkstukken van Nederland. De winnaars komen van scholen uit het hele land.

Ze schreven werkstukken over onder meer een persoonlijke zoektocht naar een donorvader, de visie in de lesboeken geschiedenis op Indonesië 1945-1949, de explosieve groei van supermarktketen Jumbo, een betaalbaar hulpmiddel waarmee blinden kunnen navigeren als dolfijnen en vleermuizen, genderneutraal onderwijs en een wiskundige formule voor een melodie. Met deze jaarlijkse prijs wil de KNAW graag wetenschappelijk denken in het voorgezet onderwijs stimuleren.

Cultuur en Maatschappij

In werkelijkheid was het oorlog | Gymnasium Novum in Voorburg

Hoe werden de militaire acties van Nederlanders in Indonesië tussen 1945 en 1949 door de jaren heen behandeld in het Nederlandse geschiedenisonderwijs? Famke van der Meer en Marilou Schaafsma analyseerden lesboeken tussen 1950 tot 2015. Ze keken ook naar de veranderende tijdgeest en houding van Nederlanders ten opzichte van het onderwerp. Vanaf 1980 nam de aandacht voor het onderwerp toe, vanaf 1990 werd het lesmateriaal genuanceerder en pas in 2012 ging het voor het eerst over militaire excessen in de lesboeken. Dat kan beter volgens Famke en Marilou. Ze adviseren de gebeurtenissen voortaan expliciet aan de orde te laten komen als verplicht onderdeel van de Historische Context ‘Koude Oorlog’.

Problemen rondom het Nederlandse Immigratiebeleid | CSG Bogerman in Sneek

Luut van Gent en Silke van der Wal onderzochten of het huidige inburgeringstraject de vooraf gestelde doelen realiseert. Ze deden uitgebreid literatuuronderzoek naar de inhoud en achtergrond van het inburgeringstraject, analyseerden de examens en hielden een enquête onder 122 Nederlanders om te zien hoe goed zíj het inburgeringsexamen maakten. Er zijn helemaal geen duidelijke doelen gesteld, ontdekten ze. Het taalniveau dat inburgeraars moeten bereiken is vrij laag, vindt ook de taaldocente die de leerlingen spraken over haar lessen aan statushouders. En het inburgeringsexamen is niet betrouwbaar genoeg als graadmeter. Luut en Silke denken dat het beter kan als gemeentes meer verantwoordelijkheid voor het traject krijgen.

Dialectiek en retorica | RSG Lingecollege in Tiel

Stella Blank vroeg zich af in hoeverre de dialectiek is terug te vinden in de retorica van Aristoteles. In zijn boek Retorica beschrijft Aristoteles ethos (karakter), pathos (gevoel) en logos (argumenten). Dialectiek is ontstaan uit praktische overwegingen: je moet jezelf kunnen verdedigen in een vergader- of rechtszaal. Retorica wordt ten onrechte vaak gezien als het tegengestelde van de dialectiek, concludeert Stella. Stella analyseerde niet alleen Plato en Aristoteles, maar maakt ook een vertaalslag naar het heden. Uit de analyse van een toespraak van Emmanuel Macron rondom de opstand van de gele hesjes blijkt dat dialectiek en retorica dichter bij elkaar liggen dan verwacht.

Economie en Maatschappij

Duurzaam en haalbaar alternatief voor sloppenwijk Dharavi | Isendoorn College in Warnsveld

Imre Lokhorst en Floriaan Troost richtten zich op de grootste Aziatische sloppenwijk: Dharavi in het Indiase Mumbai. Ze ontwierpen door de bewoners zelf te bouwen huizen van onder meer bamboe en plastic afval. De huizen bestaan uit losse onderdelen die de bewoners stap voor stap kunnen aanschaffen en die flexibel te combineren zijn tot passende, sterke en goed geïsoleerde huizen van drie verdiepingen met groene daken. De scholieren hielden bij hun ontwerp rekening met de economische, sociale en klimatologische omstandigheden. Met een lokale ontwikkelingsorganisatie willen ze hun plan in praktijk brengen. Hun werkstuk is in het Engels.

Genderneutraal onderwijs | Comenius College in Hilversum

Zweden heeft genderneutraal onderwijs en er is minder genderongelijkheid. Dit was voor Susana Arias en Anna van Delden aanleiding om te bekijken hoe genderneutraal onderwijs kan bijdragen aan het doorbreken van stereotype genderbeelden. Op basis van onderzoek naar stereotypering ondervroegen ze vier schoolklassen. De helft kreeg vooraf wel informatie over stereotype genderbeelden bij beroepen, de andere helft niet. Hun conclusie: genderneutraal onderwijs kan helpen tegen genderongelijkheid, maar het vergt erg veel aanpassing en oplettendheid. Bijvoorbeeld door ook jongenskleertjes in de poppenhoek te leggen en gesprekken te voeren zoals Susana en Anna deden in twee klassen. Genderbewust onderwijs is mogelijk een zinvol alternatief: daarbij worden de genderverschillen niet volledig verwijderd, maar alleen zo min mogelijk benadrukt.

Jumbo: groot, groter, grootst? | St-Maartenscollege in Voorburg

Hannah van Arkel en Evelien van Meeteren onderzochten hoe supermarkt Jumbo zo hard kon groeien. Van de geschiedenis van supermarkten en een marktanalyse tot Jumbo’s financiën en marketingbeleid: ze vlooiden het lezend, interviewend en reflecterend uit. Ze belichten de risicovolle overname van La Place, concurrentie van HelloFresh, sponsoring, efficiënter inkopen, enzovoort. Ook onderzochten ze de klanttevredenheid met een enquête in de supermarkt én ze geven advies over hoe Jumbo succesvol verder kan groeien. Met naast aandacht voor profit ook aandacht voor people en planet, want dat kan wel wat beter volgens Hannah en Evelien.

Natuur en Gezondheid

Beenwijdte & hoe kinderen elkaar beoordelen | Spinoza Lyceum in Amsterdam

Sera van Lange en Isa Veeneman wilden weten of een kind dat meer of minder wijdbeens staat, anders overkomt op andere kinderen. Ze onderzochten de indruk van betrouwbaarheid, egoïsme, agressie, meelevendheid en ethisch gedrag. Bij 99 basisschoolkinderen namen ze enquêtes af waarbij ze hen steeds drie identieke poppetjes lieten zien met drie verschillende beenwijdtes. Ze stelden vragen als: wie zou jou een hapje van zijn brood geven als jij je broodtrommel vergeten was? Beenwijdte had invloed, maar niet altijd op de manier zoals Sera en Isa hadden verwacht. Van meisjesfiguurtjes met smalle beenwijdte verwachtten de proefpersonen in dit onderzoek meer onethisch gedrag dan van meisjes die meer wijdbeens staan.

Ik heb een donorvader | Novalis College in Eindhoven

Naast de problemen rondom de identiteitscrisis kunnen donorkinderen net zo positief in de maatschappij staan als menig ander. Samira van de Meulengraaf vroeg zich na haar zoektocht naar haar eigen donorvader af welke invloed een donorvader heeft op het leven van zijn kind. Ze bekeek onder meer de invloed van genen en omgeving, de (on)misbaarheid van de biologische vader, de mogelijkheden om de donor te vinden en hoe donorkinderen functioneren in de maatschappij. Ze interviewde een polikliniekassistente, een donor, haar moeder en degene die haar begeleidde bij haar eigen zoektocht. Ook hield ze een enquête onder tachtig donorkinderen. De invloed van het hebben van een donorvader is vrij groot, concludeert Samira, maar elke situatie is uniek. Er is te weinig onderzoek gedaan op dit gebied om er een definitieve conclusie aan te verbinden. Toch hebben donorkinderen evenveel kans op een gelukkig leven als andere kinderen.

Moderne landbouw met hydroponic | Cartesius Lyceum in Amsterdam

Is er een oplossing voor het wereldwijde voedselvraagstuk? Yasmin Dijksterhuis wilde weten of voedselgewassen in een kas beter groeien in aarde of in een stromende voedingsoplossing: hydroponic. Ze ontwierp en bouwde zelf een kas, en zaaide vervolgens slaplanten en sperziebonen. Yasmin kreeg te maken met schimmelplagen, schommelende pH-waarden en sterfte in haar experiment. Haar hypothese na literatuuronderzoek was dat haar planten beter zouden groeien in haar zelfontworpen hydroponic-opstelling dan in de opstelling met kweek op aarde omdat ze meer zuurstof zouden krijgen en minder last hadden van insectenplagen. Ook heb je dan minder water en bestrijdingsmiddelen nodig. Yasmin moest concluderen dat voor een betrouwbaar onderzoek professionele instrumenten nodig zijn om bijvoorbeeld de pH-waarde constant te houden.

Natuur en Techniek

De Banach-Tarskiparadox | Dominicus College in Nijmegen

Joris de Man onderzocht de relatie tussen wiskunde en werkelijkheid. Banach en Tarski bewezen dat het mogelijk is een solide bal in eindig veel stukken te snijden, en die weer in elkaar te schuiven tot twee kopieën van diezelfde bol. Joris onderzocht onder andere de verzamelingenleer, de basis voor deze paradox. Zoals Joris al vermoedde, bleek het uiteindelijk onmogelijk om met zekerheid te bepalen of de Banach-Tarskiparadox mogelijk is in de werkelijkheid. De paradox brengt een dieper probleem aan het licht dat filosofisch van aard is. We doen binnen de wetenschap, en met name de natuurkunde, maar al te graag veel aannames over de aard van de werkelijkheid. Die aannames kunnen we niet bewijzen, dus zo weten we ook nooit zeker of stellingen die wiskundig geheel correct zijn ook overeenkomen met het ‘mechaniek van de werkelijkheid’. Desondanks moeten we ons zeker blijven verwonderen en blijven doorgaan met onze wiskundige zoektocht naar de waarheid over de werkelijkheid.

Een formule voor muziek | Thomas a Kempiscollege in Arnhem

De conclusie van Boris ter Beek en Thijmen Schouten is dat voor componisten sommige wiskundige functies een uitkomst kunnen zijn, want het maken van een formule voor een melodie is echt mogelijk. In hun werkstuk vroegen ze zich af of je Wiskunde B op vwo-niveau kunt gebruiken om muziek te componeren. Ze gingen daarbij ook in op de verbanden tussen wiskunde en muziek. Wiskunde staat aan de basis van de digitale muziekverwerking. Je kunt bijvoorbeeld wiskundig beschrijven wanneer twee tonen dissonant samenvallen. Zelf probeerden de twee scholieren wiskundige functies te gebruiken voor het componeren van melodieën. Ze ontwikkelden een methode met modulorekenen om getallenreeksen om te zetten in toonreeksen. Vaak herhaalden de melodieën zich sneller dan de bedoeling was – al na twee tonen. Het lukte Boris en Thijmen de herhalingen per functiesoort te begrijpen.

Zien zonder te zien | Cygnus Gymnasium in Amsterdam

Moos Nijssen en Fettah El Bardai wilden een hulpmiddel maken waarmee blinden en slechtzienden op basis van ultrasone golven kunnen navigeren. Ze lazen over ultrasone golven en hoe dolfijnen en vleermuizen er gebruik van maken bij hun navigatie. Aan de hand van interviews met de mensen uit de doelgroep kwamen ze erachter waar de doelgroep precies behoefte aan had: een betaalbaar apparaat dat de overige zintuigen met rust liet. Ze ontwierpen de handzame en betaalbare VideoFlucto, die met trillingen voor obstakels waarschuwt. Vervolgens ontwikkelden ze een prototype met drie ultrasone sensoren en drie vibratiemotoren in een beschermdoos. Het werkte. Moos en Fettah willen met betere materialen een robuuster exemplaar maken.

De KNAW Onderwijsprijs

Het is het elfde jaar dat de KNAW de Onderwijsprijzen uitreikt. De 323 inzendingen van 153 scholen waren opnieuw van een indrukwekkend hoog niveau. Van elk profiel, Cultuur en Maatschappij, Economie en Maatschappij, Natuur en Gezondheid en Natuur en Techniek, zijn drie werkstukken genomineerd. De jury bestond per profiel uit vier wetenschappers die gelieerd zijn aan de KNAW.

Tijdens de prijsuitreiking op dinsdag 11 juni 2019 in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam wordt bekend welke werkstukken de eerste, tweede of derde prijs ontvangen. De eerste prijs bestaat uit een studiebeurs voor het eerste collegejaar t.w.v. € 2000,- de tweede is een bedrag van € 1500,- en de derde prijs bedraagt € 1000,- . Ook de docenten die het werkstuk hebben begeleid, krijgen een prijs en de school van de leerling krijgt een plaquette. 

De Akademie wil met de KNAW Onderwijsprijs benadrukken dat inspirerend onderwijs de basis legt voor de ontwikkeling van de wetenschap. De prijs wordt mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.