Award-winnaar Jaap Oude Mulders: ‘Leeftijdsdiscriminatie op de arbeidsmarkt komt heel subtiel tot stand’

2 december 2019

Op 2 december 2019 is de Instituut Gak-KNAW Award uitgereikt aan socioloog Jaap Oude Mulders. Deze award gaat jaarlijks naar een onderzoeker op het gebied van sociale zekerheid en arbeidsmarkt. Oude Mulders mocht de eerste Instituut Gak-KNAW Award in ontvangst nemen voor zijn onderzoek naar het gedrag van werkgevers en werknemers rondom duurzame inzetbaarheid en werk op latere leeftijd.

Oude Mulders werkt als onderzoeker aan het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI). Hij onderzoekt hoe sociale normen over werk en leeftijd invloed hebben op het gedrag van werkgevers en oudere werknemers.

Leeftijdsdiscriminatie

Uit resultaten van twee recent gehouden onderzoeken blijkt een zekere mate van leeftijdsdiscriminatie. Oude Mulders: ‘Bijna vijftig procent van de ondervraagde werkgevers verkiest jongeren boven ouderen bij het werven van nieuw personeel. De andere helft zegt geen voorkeur te hebben, terwijl voorkeur voor ouderen vrijwel niet voorkomt.’ Dat voordeel voor jongere werknemers komt volgens Oude Mulders niet alleen voort uit de eigen voorkeur van de werkgever, maar vooral uit sociale normen: ‘Veel werkgevers vrezen voor negatieve reacties uit de organisatie als zij op openstaande vacatures vooral oudere sollicitanten aannemen. Oudere werknemers herkennen deze normen zelf ook.’

Vergrijzing

De onderzoeken onder werkgevers zijn in 2017 en 2019 gehouden en gingen over de omgang met het vergrijzende personeelsbestand. Oude Mulders: ‘Nu veel organisaties te maken hebben met vergrijzing en werknemers langer door moeten werken kunnen we de werking van sociale normen beter onderzoeken. We wisten al langer dat er sprake is van leeftijdsdiscriminatie op de arbeidsmarkt, maar er is nog weinig bekend over de manier waarop sociale normen hieraan bijdragen. In mijn proefschrift heb ik onder andere beschreven dat organisaties die gericht zijn op gelijke behandeling van jongeren en ouderen vaak ook actiever zijn op het gebied van duurzame inzetbaarheid. Deze organisaties proberen ouderen tot aan hun pensioen productief te houden. Gemiddeld genomen zijn de sociale normen in grotere organisaties en in de publieke sector meer gericht op gelijke behandeling dan de sociale normen in kleinere organisaties en in de private sector.’ Tijdens het werken aan zijn proefschrift kwam Oude Mulders op het idee om die invloed van sociale normen verder te onderzoeken.

Nieuwe metingen

‘Het is moeilijk data te verzamelen over sociale normen, omdat ze zo ongrijpbaar zijn,’ zegt Oude Mulders. Voor zijn onderzoek gebruikt hij nu het NIDI Pensioenpanel, waarvoor ruim 6.700 werknemers tussen de 60 en 65 jaar zijn ondervraagd. De groep is twee keer ondervraagd: in 2015 en nog een keer in 2018, toen een deel al gepensioneerd was. In die gesprekken met werknemers en in het onderzoek onder werkgevers zitten vernieuwende vragen die de invloed van sociale normen op het gedrag van werknemers en werkgevers preciezer kunnen meten.

Award

Met het winnen van de Instituut Gak-KNAW Award krijgt Oude Mulders nu een driejarige aanstelling aan het NIDI, waar hij al werkzaam was. ‘Ik krijg nu meer vrijheid om mijn eigen onderzoek op te zetten en samenwerking aan te gaan met nationale en internationale experts op dit gebied. Deze prijs geeft me de kans om een eigen onderzoekslijn op te zetten en hopelijk in een later stadium verder uit te bouwen. Met dit onderzoek kan ik hopelijk bijdragen aan een beter begrip over de subtiele manier waarop leeftijdsdiscriminatie tot stand komt en het gedrag van mensen beïnvloedt.’

Foto-impressie uitreiking

Fotografie Bianca de Wit