Interview

‘Om het ontstaan van nieuwe virussen en epidemieën te voorkomen is het van belang om te weten hoe virussen evolueren.’

12 april 2021

Op 5 maart 2021 ontvingen onderzoekers Ralf Bartenschlager en Sebastian Lequime respectievelijk de M.W. Beijerinck Virologie Prijs en de Beijerinck Premie. Wij spraken de twee prijswinnaars en vroegen onder meer hoe de Beijerinck Prijzen hen in hun virologisch onderzoek gaat helpen.

Wat is uw onderzoeksdoel? Waarom is dit belangrijk?

Ralf Bartenschlager: 'Mijn overkoepelend doel is het ontcijferen van de interactie van RNA-virussen met hun gastheercellen, en om overeenkomsten op te sporen in de manier waarop de virussen de cellen gebruiken om zich effectief te vermeerderen. Vervolgens bestudeer ik gebruikte gastheercelfactoren en -routes om te kijken hoe geschikt ze zijn als target voor breedspectrum antivirale middelen.

De huidige SARS-CoV-2-pandemie heeft aangetoond dat we onvoldoende zijn voorbereid op de bestrijding van nieuwe virussen die de kop opsteken als gevolg van zoönotische transmissie: de overdracht van dier op mens. Eén manier om dit probleem aan te pakken zijn breedspectrum antivirale middelen. Hoewel dergelijke geneesmiddelen zijn ontwikkeld voor verschillende soorten virusinfecties, is de toepassing ervan beperkt aangezien deze middelen slechts werken bij infecties waarbij sprake is van één virusklasse. Om in de toekomst op een pandemie voorbereid te zijn, hebben we echter breedspectrum antivirale middelen nodig die een breder spectrum aan virusinfecties bestrijken (bijv. een pan-coronavirusremmer). In dit verband wordt er veel verwacht van host-targeting-therapie die is gericht op het remmen van gastheercelfactoren die veel virussen nodig hebben om zich te kunnen vermeerderen.'

Sebastian Lequime: 'Ik bestudeer hoe virussen evolueren. Daarbij richt mijn onderzoek zich met name op de beperkingen op de korte en lange termijn, en hoe die met elkaar verband houden. Virussen, vooral RNA-virussen, evolueren zeer snel in vergelijking met hun gastheren. Hierdoor ontstaat een fascinerende - en soms verrassende - dynamiek.

De COVID-19-pandemie heeft ons duidelijk gemaakt dat het om het ontstaan van nieuwe virussen en epidemieën te voorkomen en nieuwe geneesmiddelen en vaccins te vinden, van cruciaal belang is dat we niet alleen fundamentele kennis over virussen hebben, maar ook over hoe zij evolueren. Deze evolutionaire benadering van virussen speelt ook een sleutelrol bij sommige van de huidige instrumenten die we gebruiken om epidemiologische processen te begrijpen. Dit heet 'moleculaire epidemiologie' (zie hiervoor mijn outreach-video's Vir(Ev)o). Als we een beter inzicht hebben in hoe virussen evolueren, kan dit worden gebruikt voor de geavanceerde modellen en statistische instrumenten die worden ingezet in moleculaire epidemiologie. Dit resulteert in gedetailleerdere en (hopelijk) bruikbare kennis ten behoeve van de volksgezondheid.'

Hoe gaat u de Beijerinck Prijs inzetten voor uw onderzoek?

Ralf Bartenschlager: 'Ik zal het prijzengeld gebruiken om de beginnende wetenschappers te ondersteunen die hier binnen mijn vakgroep aan werken. Daarnaast zal een deel van het geld worden gebruikt om te zoeken naar gastheercelfactoren die veel worden gebruikt door verschillende virusklassen. Wij hebben bijvoorbeeld een aantal gastheercelfactoren geïdentificeerd die het hepatitis C-virus en SARS-CoV-2 nodig hebben om zich te kunnen vermeerderen. Hoewel dit een veelbelovend begin is, is het belangrijk dat we meer van dit soort gastheercelfactoren vinden. Hierin zal ik een deel van het geld investeren.'

Sebastian Lequime: 'Aangezien ik nog niet zo heel lang als Assistant Professor ben verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen zal deze prijs mij helpen om mijn onderzoek sneller van de grond te krijgen. Bovendien zorgt de Beijerinck Premie ervoor dat mijn onderzoek en de kwaliteit ervan bekendheid krijgt onder virologen in Nederland, die mij misschien nog niet allemaal kennen. Ik ben nog een een relatieve nieuwkomer. Hopelijk leidt dit tot nieuwe vormen van samenwerking!'

Beijerinck Prijzen voor virologie

De M.W. Beijerinck Virologie Prijs voor een internationaal gerenommeerde wetenschapper bestaat uit een medaille met de beeltenis van M.W. Beijerinck en een geldbedrag van 35.000 euro, vrij te besteden door de winnaar.

De Beijerinck Premie voor een jonge onderzoeker omvat een geldbedrag van 25.000 euro, te besteden aan virus-georiënteerd onderzoek, inclusief werk- en congresbezoeken aan het buitenland.