Persbericht NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies

Onderzoek naar de geschiedenis van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten

31 maart 2020

In april 2020 gaat het onderzoek De VNG en het Nederlandse bestuur gedurende oorlog, crisis en herstel van start. Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) voert het onderzoek uit, in opdracht van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het doel is het functioneren van de VNG en het Nederlandse openbare bestuur ten tijde van crisis en oorlog in de periode 1933-1946 bloot te leggen. Het onderzoek wordt opgeleverd in 2024.

In de wetenschappelijke literatuur over het ambtelijk apparaat in oorlogstijd en over roof- en rechtsherstel, is de VNG tot dusver buiten beschouwing gebleven. Frank van Vree (directeur NIOD): 'Omdat er nauwelijks iets bekend is over de geschiedenis van de VNG tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft het onderzoek een groot maatschappelijk en wetenschappelijk belang. In de kern gaat het in dit onderzoek om het geven van rekenschap met betrekking tot de vraag wat oorlog en bezetting voor het openbaar bestuur in Nederland hebben betekend.'

Het onderzoek bestaat uit twee delen: het eerste betreft een studie naar de organisatie en activiteiten van de VNG tijdens de bezetting, de aanloop daarnaartoe en het rechtsherstel na afloop van de oorlog en ten tweede komt er en een ambtelijke biografie van David Simons. Deze Joodse bestuurskundige werd in zijn werk geconfronteerd met grote zakelijke én persoonlijke dilemma’s. Samen kunnen deze studies een unieke en indringende kijk geven op de oorlog wat oorlog en bezetting voor de VNG en het Nederlandse bestuur hebben betekend.

Voor het eerste deel van het onderzoek wordt een promovendus aangesteld. Vragen die zijn voortgekomen uit een door het NIOD uitgevoerd vooronderzoek over de VNG zijn de basis voor dit proefschrift. Ook wordt aangesloten bij recente onderzoeken die zijn geïnitieerd door vier leden van de VNG en zijn gericht op de rol van het lokale bestuur bij kwesties van ontrechting, onteigening, roof en rechtsherstel van Joodse stadsgenoten.

Het betreft onderzoek op initiatief van de gemeenten Rotterdam en Utrecht (lopend) en Amsterdam en Den Haag (afgerond).
De ambtelijke biografie over David Simons wordt geschreven door Hinke Piersma, senior onderzoeker bij het NIOD, die onder meer over de Drie van Breda en de Nederlandse politie tijdens de bezetting heeft gepubliceerd.

Over de Vereniging van Nederlandse Gemeenten

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is de koepelorganisatie die gemeenten in Nederland en de overzeese gebieden verbindt. Alle gemeenten van Nederland zijn lid van de VNG. Daarnaast behoren ook de gewesten Aruba en Curaçao en de bijzondere gemeenten Bonaire, Saba en Sint Eustatius tot de vereniging. De vereniging werd op 28 februari 1912 opgericht.
De vereniging heeft als doel om de lokale overheid te versterken, zodat gemeenten hun inwoners optimaal kunnen bedienen. De VNG ondersteunt gemeenten bij het vertalen van nationaal beleid naar gemeentelijk beleid, bij kennisdeling over de uitvoeringspraktijk en behartigt de belangen van alle gemeenten bij diverse partijen.

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD - KNAW) is een onderzoeksinstituut van de KNAW. De expertise van het NIOD ligt bij de verspreiding van kennis over de Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en genocide. Naast wetenschappelijk onderzoek biedt het NIOD een inhoudelijk sterke en intensieve dienstverlening. Zowel professionals als particulieren kunnen bij het NIOD terecht voor informatie of het raadplegen van de uitgebreide collectie.

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD - KNAW) is gevestigd in Amsterdam (Herengracht 380, 1016 CJ Amsterdam).