Persbericht SAPEA

Wetenschappelijke gegevens over microplastics wijzen nog niet op grootschalige risico's

11 januari 2019

De beste beschikbare gegevens wijzen erop dat microplastics en nanoplastics geen grootschalig risico opleveren voor de mens of het milieu, behalve in enkele geïsoleerde gevallen. De gegevens zijn echter beperkt, en de situatie zou kunnen veranderen als de vervuiling in het huidige tempo doorgaat.

Dit is de conclusie van een groep deskundigen in het op 10 januari 2019 gepubliceerde rapport door SAPEA: Evidence Review Report. De wetenschappers zijn afkomstig van academies van wetenschappen in heel Europa. Hun rapport zal als basis dienen voor het binnenkort (2019) te verschijnen wetenschappelijke advies van de Group of Chief Scientific Advisors van de Europese Commissie. Dit advies zal vervolgens rechtstreeks worden ingediend bij eurocommissarissen ten behoeve van de beleidsvorming.

De auteurs van het SAPEA-rapport baseren zich op een uitgebreid onderzoek van de beste beschikbare gegevens uit de natuurwetenschappen en computermodellen, maar ook uit de sociale wetenschappen, politicologie en gedragswetenschappen. Zij stellen dat microplastics - kleine deeltjes van minder dan 5 mm - reeds overal aanwezig zijn in de lucht, bodem en sediment, zoet water, zeeën en oceanen, planten en dieren, en in verschillende componenten van de menselijke voeding. Deze deeltjes zijn afkomstig van verschillende bronnen, waaronder kunststof producten, textiel, visserij, landbouw, industrie en restafval.

Volgens het rapport is in gecontroleerde experimenten aangetoond dat hoge concentraties van deze deeltjes fysieke schade toebrengen aan het milieu en levende organismen, bijvoorbeeld door het ontstaan van ontstekingen en stress.
De auteurs wijzen er echter op dat de gemeten concentraties in de ‘echte’ wereld ver onder deze drempel liggen - hoewel er ook beperkingen zijn aan de meetmethoden die momenteel beschikbaar zijn.

Tegelijkertijd is er ten aanzien van andere aspecten van het milieu geen betrouwbaar bewijs met betrekking tot de hoeveelheid of de effecten van deze deeltjes. Dit geldt met name voor nanoplastics, die zeer moeilijk te meten en te beoordelen zijn.

Quotes

Bart Koelmans, voorzitter van de SAPEA-werkgroep die het rapport heeft geschreven:
'Het bewijs met betrekking tot nano- en microplastics staat nog niet vast en is per definitie complex, maar tot nu toe is er geen goede reden om aan te nemen dat nano- en microplastics grootschalige risico's voor de mens of het milieu met zich meebrengen.
Natuurlijk betekent het ontbreken van bewijs voor de risico's van nano- en microplastics niet dat we ervan uit moeten gaan dat er geen risico's zijn. Zoals onze collega's uit de sociale wetenschappen hebben aangegeven, is het van vitaal belang dat we duidelijk communiceren over de onzekerheden rond het bewijs, in plaats van gewoon maar aan te nemen dat er geen problemen zijn omdat we het niet zeker weten.
Maar één ding is zeker: de concentraties microplastics in het milieu nemen toe. Als we in het huidige tempo blijven vervuilen, krijgen we in de toekomst een reëel probleem.'

Sierd Cloetingh, voorzitter van het SAPEA-bestuur, voegt hieraan toe:
'Ons onderzoek komt op het juiste moment, gezien de grote belangstelling voor dit uiterst belangrijke onderwerp. SAPEA heeft topwetenschappers van uiteenlopende disciplines bijeengebracht om hier onderzoek naar te doen.
Ik kijk uit naar de toekomstige samenwerking van SAPEA met de Group of Chief Scientific Advisors van de Europese Commissie. Die moet ertoe leiden dat wetenschappelijke adviezen berusten op expertise van academies uit heel Europa.'

Dit meest recente SAPEA-rapport is uniek omdat wetenschappelijke gegevens uit het hele spectrum van de wetenschap, inclusief de sociale en de gedragswetenschappen, erin worden meegenomen. Dergelijk interdisciplinair onderzoek is een van de belangrijke pijlers onder het werk van SAPEA. Het biedt een richtinggevend kader voor het ontwikkelen van beleid voor een effectievere aanpak van problemen, doordat het beter inzicht geeft in de wisselwerking tussen beleid en het gedrag van burgers.

Over SAPEA

SAPEA (Scientific Advice to Policy by European Academies) is een Europees project in het kader van Horizon 2020 en verzamelt de ‘scientific evidence’ in kader van van wetenschappelijk advies aan de Europese Commissie. De vijf Europese koepelorganisaties die aan de basis van SAPEA staan zijn Academia Europaea, ALLEA, EASAC, Euro-CASE and FEAM.