De historie van het Trippenhuis

De geschiedenis van de KNAW is sinds de oprichting verbonden geweest met het Trippenhuis aan de Amsterdamse Kloveniersburgwal.

Het Trippenhuis werd van 1660 tot 1662 gebouwd in opdracht van de broers Louys (1605-1684) en Hendrick Trip (1607-1666), handelaren in wapens, geschut, kogels, munitie, ijzer en teer. De architect was Justus Vingboons (ca. 1620 – ca. 1698). In de negentiende eeuw kwam het Trippenhuis in bezit van de stad Amsterdam en het Rijk.

Het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten, de voorloper van de KNAW, kwam al voor haar eerste twee vergaderingen in 1808 bijeen in het noordelijke deel van het Trippenhuis, het huis waar Cornelis Sebille Roos (1754-1820) destijds woonde, een lid van het Koninklijk Instituut. Roos verkocht zijn deel van het Trippenhuis in 1808 aan koning Lodewijk Napoleon. Die liet er het Wetgevend Lichaam vergaderen.

Machtig paleis voor kunsten en wetenschappen

Lodewijk Napoleon wilde alle instituten en musea die hij in het leven had geroepen samenvoegen in een machtig Paleis der Kunsten en Wetenschappen. Maar helaas, de politieke ontwikkelingen waren hem niet goedgezind. Zijn broer, keizer Napoleon, haalde hem terug naar Frankrijk en maakte Nederland tot deel van het Franse keizerrijk.

Intussen hadden de leden van het instituut hun oog laten vallen op het leegstaande zuidelijke deel van het Trippenhuis. Dankzij bemiddeling van de 'maire' van Amsterdam konden zij met de stad een huurcontract voor dat deel afsluiten. In april 1812 werd het instituut, dat inmiddels het Institut d’Amsterdam werd genoemd, definitief in het zuidelijke huis gevestigd.

’s Lands Museum met de Nachtwacht

Iedereen vond het prachtig: 'Het instituut is nu in een gebouw gehuisvest, tot alle deszelfs verrigtingen geschikt, en dat in deftigheid met hetgeen deze vergadering, door den Keizer daargesteld, betaamt, en met den luister welke de Derde Stad des Rijks behoort te kenmerken, overeenkomt.'

Cornelis Roos had het noordelijke pand inmiddels verkocht aan het rijk. In 1814 werd deze helft van het pand ingericht als 's Lands Museum en kwam onder andere de Nachtwacht er te hangen. Tot 1885 deelde de Akademie het Trippenhuis met het Rijksmuseum. Als de geleerden moesten vergaderen, bleef de deur van het museum dicht. In 1885 verhuisde het Rijksmuseum naar het huidige pand aan de Stadhouderskade.

Twee woonhuizen achter één gevel

Een opmerkelijk aspect van het Trippenhuis is dat aan de buitenkant bijna niet zichtbaar is dat zich achter de gevel twee woonhuizen bevinden. De scheidingsmuur is achter de middelste ramen van de uit natuursteen opgetrokken gevel geplaatst. Deze vensters waren oorspronkelijk geblindeerd.

De gevel is zeer uitbundig gedecoreerd. De acht zeer hoge Korinthische pilasters trekken de aandacht en ook de op het dak prijkende schoorstenen, die de vorm hebben van mortieren. Deze schoorstenen verwijzen naar de handel in kanonnen van de familie Trip.

De combinatie van wapentuig en olijftakken in het beeldhouwwerk is opvallend, het is een verwijzing naar de metafoor ex bello pax, uit oorlog komt vrede voort. De Trippen werden gezien als vredebrengers, doordat zij de wapens leverden voor de vrede.

Identieke vertrekken met rijke decoratie

De vertrekken zijn in beide huizen dezelfde in afmeting en bestemming. De gebroeders Trip gaven opdrachten aan grote schilders die werkzaam waren in Amsterdam. Ferdinand Bol (1616-1680) en Allaert van Everdingen (1621-1675) maakten schilderijen voor het Trippenhuis. Nicolaes de Helt Stockade (1614-1669) was verantwoordelijk voor de plafondschilderingen.

Van de rijke decoraties in de kamers, de gangen en de trappenhuizen is veel bewaard gebleven. Bij de restauratie van het Trippenhuis van 1988 tot 1991 bleek hoe rijk gedecoreerd het huis is. Tijdens een vooronderzoek zijn oorspronkelijke zeventiende-eeuwse schilderingen met vogels en jachttaferelen op de plafonds en deuren in de gangen aangetroffen. Deze schilderingen zijn inmiddels gerestaureerd en weer te zien in de gangen van het Trippenhuis.

Stijlkamers