Column

Column Wim van Saarloos (juni 2019)

President Wim van Saarloos

‘Vanzelfsprekend is dit een onderwerp dat ook de KNAW ter harte gaat’, schreef Ineke in april in haar column over het werk van de commissie-Van Rijn, die bezig was een rapport over de financiering van het wetenschapssysteem af te ronden. Dat is een flink understatement gebleken: de publicatie van het rapport Wissels om op 15 mei was voorpaginanieuws voor de NRC, en de aanbevelingen van Van Rijn hebben mijn agenda sindsdien gedomineerd.

Gelukkig hadden we al voor publicatie van het rapport samen met De Jonge Akademie een aantal uitgangspunten geformuleerd voor eventuele veranderingen in het financieringssysteem. Ineke schreef daar al over. Deze uitgangspunten zijn een goed ankerpunt gebleken voor onze reactie op de aanbevelingen.

Het KNAW-bestuur kan zich goed vinden in de brede inventarisatie van de knelpunten en in de conclusie van de commissie-Van Rijn dat het einde van de houdbaarheid van het huidige financieringsmodel al is overschreden. Ook respecteert het KNAW-bestuur de inzet van het regeerakkoord om met extra investeringen het onderwijs en het onderzoek in de bètasector meer ruimte te geven. Maar het voorstel van de commissie-Van Rijn om binnen de bestaande financiële perspectieven meer geld te schuiven naar de bèta-technische studierichtingen leidt tot aanzienlijk grotere verschuivingen dan de cijfers in het rapport bij eerste lezing suggereren. Daardoor zijn schokken onvermijdelijk en ontstaan elders nieuwe problemen, met grote gevolgen voor disciplines die toch al onder hoge druk staan.

Er is in het veld met name brede waardering voor onze uitgebreide analyse (pdf) van het rapport Wissels om. Niet alleen universiteiten maar ook disciplines worden tegen elkaar op gezet: wij wezen er meteen al op dat bètadecanen van de brede algemene universiteiten in een onmogelijke situatie worden gebracht – moeten zij loyaal zijn aan hun collega-decanen en delen in de bezuinigingen, of moeten zij intern hun deel van de verschuiving naar bèta ‘opeisen’? Daarnaast heeft het rapport ook onvoldoende oog voor wat via sectorplannen al in gang wordt gezet. Een aantal leden van De Jonge Akademie verwoordt het sentiment dat onder veel bèta’s leeft - dat zij ongelukkig zijn met deze aanpak - in een oproep die vandaag wordt verspreid.

Wissels om beveelt ook aan M€ 100 per jaar van NWO naar universiteiten over te hevelen. De commissie-Van Rijn leek er niet over nagedacht te hebben waar dat geld dan vandaan moest komen; wij wezen met de KNAW direct op het gevaar dat de overheveling al gauw zou leiden tot zeer onwenselijke bezuinigingen op de Vernieuwingsimpuls, Open Competitie of infrastructuur.

Dankzij het brede draagvlak voor onze analyse van het rapport-Van Rijn en onze eerdere uitgangspunten hechten het ministerie, politici en de diverse organisaties aan ons advies over hoe het nu verder moet – dat blijft balanceren tussen bepleiten hoe het wel moet, niet medeverantwoordelijk gemaakt worden voor slechte keuzes of onverdedigbare compromissen, en tegelijkertijd proberen de meest schadelijke scenario’s van tafel te krijgen.

Ik kan helaas op dit moment (5 juni) niet voorspellen waar het uit zal komen maar doe achter de schermen mijn uiterste best het belang van wetenschap over de volle breedte te verdedigen, en te bepleiten dat Nederland in de toekomst het Duitse voorbeeld volgt – onlangs is een nieuw Pakt für Forschung und Innovation getekend, dat voorziet in een jaarlijkse toename van 3% van de budgetten voor hoger onderwijs en innovatie… Jaloersmakend!

Wim van Saarloos

Heeft u een vraag aan Wim van Saarloos of aan Ineke Sluiter of wilt u reageren op deze column? Laat het weten via