Werken voor de wetenschap

Sophie Elpers (Meertens Instituut)

In 'Werken voor de wetenschap' deze keer Sophie Elpers en Antal van den Bosch (lees zijn interview) van het Meertens Instituut. Sophie is er postdoc en Antal directeur. We stellen aan beiden dezelfde vragen. Over hun instituut, werk en passies, en over wetenschap. 

Het Meertens Instituut houdt zich bezig met de bestudering en documentatie van Nederlandse taal en cultuur. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven.

Sophie Elpers

Postdoc
Geboren in 1978 in Billerbeck in Duitsland (ca. 40 kilometer ten oosten van Winterswijk).

Wat wilde u worden toen u jong was?
'Ik wilde al vrij vroeg iets met kunst doen. Decorontwerper, bijvoorbeeld. Op de middelbare school ging het meer richting de theoretische kant van kunst. Ik was ook dol op geschiedenis en ging uiteindelijk kunstgeschiedenis studeren.'

Hoe kwam u bij het Meertens Instituut terecht?
'Tijdens mijn studie raakte ik geboeid door de Nederlandse schilderkunst van de gouden eeuw. Dus deed ik mijn Erasmus-uitwisselingsjaar in Leiden. Ik vond het fascinerend dat die schilderijen ons zo veel vertellen over de alledaagse cultuur. Als bijvak deed ik daarom Europese etnologie, en die colleges werden gegeven bij het Meertens Instituut. Aan het einde van mijn Erasmusjaar liep ik, geboeid door de Europese etnologie, ook nog stage bij het Meertens. Terug in Duitsland koos ik etnologie als hoofdvak. Een gedeelte van mijn promotieonderzoek deed ik ook weer bij het Meertens. Inmiddels ben ik hier postdoc.'

Wat is er zo fascinerend aan uw onderzoek?
'Europese etnologie kijkt naar de cultuur van het dagelijks leven. Je leert daarmee over anderen, maar evengoed over jezelf. Vaak bestudeer je schijnbaar onbeduidende zaken. Dingen die mensen gewoon vinden: hoe ze zich kleden, hoe ze wonen, wat ze geloven. Maar als je goed kijkt, zie je hoe mensen daarmee hun alledaagse leven en de wereld vorm geven.'  

Wat kunnen we ermee in het dagelijks leven?
'De debatten over identiteit op dit moment zijn discussies die mensen echt raken. Ons onderzoek sluit daarbij aan. Wij bepalen niet wat erfgoed is, of welke identiteiten Nederlanders hebben, maar we proberen de verschillende perspectieven te begrijpen. We duiden de processen die er spelen, zonder positie in te nemen.'

Wat is typisch Nederlands?
'Zo’n vraag moet je niet stellen aan een etnoloog. De Nederlandse cultuur bestaat niet, iedereen geeft daar anders vorm aan. Cultuur is ook altijd in verandering. Als Duitser, woonachtig in Nederland, beweeg ik me natuurlijk wel in verschillende culturen en identiteiten. En wat me dan opvalt, is die zoektocht naar 'de Nederlandse identiteit' hier. Ja, misschien is die zoektocht zelf wel 'typisch Nederlands'.

Welke ontwikkeling in de wetenschap heeft u verrast?
'De hernieuwde aandacht voor het platteland binnen de etnologie. Een soort revival, want in de eerste helft van de twintigste eeuw was het platteland ook een 'hot topic'voor etnologen. Alleen zijn onze vraagstellingen nu heel anders. Het is spannend om te kijken welke beelden mensen hebben over het platteland en welke wisselwerkingen er bestaan tussen deze beelden en het daadwerkelijke alledaagse leven op het platteland. Grote veranderingen – denk aan technologische ontwikkelingen – hebben als gevolg dat alledaagse levensstijlen op het platteland en de diverse beelden daarover nieuw onderhandeld worden. Dat is een spannend onderzoeksveld!  Hoe duiden mensenplattelandsculturen en hoe verbinden zij hun identiteiten eraan. Hoe verschuiven de relaties tussen platteland en stad?'

Bij welk ander KNAW instituut zou u (weer eens) een kijkje willen nemen?
'Ik ken de geesteswetenschappelijke instituten vrij goed, dus daarom zou ik wel eens willen kijken bij het Herseninstituut en het Spinoza Centre. Ik zou graag met de mensen daar willen praten over cognitieve processen en welke rol cultuur daarin speelt. Kun je "cultuur" zien in de hersenen? Hoe leren de hersenen iets over cultuur en het uitvoeren van cultuur? En ik ben als etnoloog natuurlijk ook benieuwd naar de alledaagse cultuur op zo’n exact instituut.'

Lees ook het interview met directeur Antal van den Bosch.

Interview: Carel Jansen