Jelke Fros

De KNAW Beijerinck Premie gaat in 2020 naar Jelke Fros (1985). Fros krijgt de Beijerinck Premie voor zijn originele virologisch onderzoek. De jury roemt vooral de huidige onderzoekslijn waaraan hij werkt in het Laboratorium voor Virologie in Wageningen. Een onderzoek waarbij hij onderzoeksgegevens over zoogdier-, insecten- en plantenvirussen met elkaar verbindt.

Welk virus is gevaarlijk?

Alle virussen zijn submicroscopisch klein, ze kunnen alleen overleven en zich voortplanten door zich te mengen in het groeiproces van hun gastheer (een plant, ongewerveld - of gewerveld dier). Veruit de meeste virologen richten zich op één of nauw verwante virussen van de 4400 soorten die nu bekend zijn, bijvoorbeeld het HIV, polio- of SARS-virus. Fros kijkt naar veel grotere groepen virussen. Hij is vooral geïnteresseerd in virusfamilies die bij veel verschillende gastheren voorkomen. Wat zijn de overeenkomsten, waar zitten de verschillen, welke virussen in zo’n familie komen alleen voor bij insecten of planten en hoe is hun erfelijk materiaal samengesteld? Fros laat zien dat in het erfelijk materiaal van zoogdiervirussen bepaalde combinaties van twee opeenvolgende bouwstenen sterk onderdrukt worden, en hij heeft data die laten zien dat dit helpt om bepaalde aangeboren afweermechanismen in hun gastheer te ontwijken. 

Effectiever vaccins ontwikkelen

Na zijn promotie heeft Fros gewerkt voor Oxford- en Wageningen University. In die vierenhalf jaar heeft hij ontdekkingen van betekenis gedaan over de combinaties van twee opeenvolgende bouwstenen in het erfelijk materiaal van virussen. In veel virusfamilies ziet hij dat de virussen dezelfde frequenties van bouwsteenparen gebruiken als de gastheer. Op basis van zijn gegevens is nu na een algemene screening sneller te voorspellen of een virus dat gevonden wordt in een mug gevaarlijk is voor zoogdieren, inclusief de mens. Een belangrijk gegeven in de bestrijding van door muggen overdraagbare ziektes, zoals Dengue of Zika. In toekomstig onderzoek wil Fros zijn bevindingen ook gebruiken om veilige, effectieve vaccins te ontwikkelen. 

Erkenning KNAW Beijerinck Premie welkom

Fros is erg blij met de erkenning van zijn werk door de KNAW Beijerinck Premie. Het huidige onderzoek loopt op projectbasis, maar Fros hoopt zijn werk structureel te kunnen voortzetten. De KNAW Beijerinck Premie wordt jaarlijks uitgereikt aan postdoc-onderzoekers die aan een Nederlandse wetenschappelijke instelling excellent virus-georiënteerd onderzoek verrichten.