Bart Jansen

Bart Jansen heeft de Christiaan Huygens wetenschapsprijs 2014 ontvangen. Hij kreeg de prijs voor zijn promotieonderzoek dat hij uitvoerde aan de Universiteit Utrecht. ‘Met zijn werk kunnen we in de nabije toekomst berekeningen veel sneller uitvoeren. Los van de wetenschappelijke waarde, levert dat de maatschappij aanzienlijke besparingen op qua tijd, geld en effectiviteit’, aldus de jury van de KNAW.

Bart Jansen legde via zogenaamde ‘reductieregels’ een wetenschappelijk fundament onder de vereenvoudiging van complexe computerberekeningen. Hierdoor kunnen deze veel sneller en toch gegarandeerd exact worden opgelost. Reductieregels worden breed toegepast, uiteenlopend van de berekening van de optimale route van de pakketbezorgdienst tot het onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen.

De jury, ingesteld door de KNAW, roemt het proefschrift als ‘steeds van de hoogste kwaliteit’. Jansen is zeer snel internationaal doorgebroken en zijn werk is nu al onderdeel van een standaardwerk van de founding fathers van het vakgebied. Hoewel computers nog steeds sneller worden en meer rekenkracht krijgen, zijn veel vraagstukken nog zo complex dat exacte computerberekeningen wel jaren kunnen duren. In dat geval worden vaak vuistregels gebruikt om een benadering van een antwoord te vinden. Als een exact antwoord nodig is, past men ‘reductieregels’ toe om het rekenen te vereenvoudigen. Jansen bedacht de methodologie om voor een bepaald vraagstuk de juiste reductieregels te ontwikkelen en selecteren. Daardoor is het antwoord exact én blijft de benodigde rekentijd te overzien. 'Met mijn aanpak heb ik het gebruik van reductieregels van kunst tot wetenschap verheven', vat hij samen.

Een voorbeeld van zo’n vraagstuk is het plannen van de route voor een pakketbezorgdienst die zo snel mogelijk is en zo min mogelijk brandstof kost. Als het hele wegennetwerk van Nederland moet worden doorgerekend om de beste aflevervolgorde te vinden, kost dat erg veel rekentijd. Met de technieken van Jansen is het mogelijk een flink aantal wegen buiten beschouwing te laten, omdat wiskundig te bewijzen valt dat zij nooit zullen voorkomen in de optimale route. Hierdoor is veel minder rekenkracht en geheugen nodig, terwijl ook zeker is dat de uitkomst echt de meest efficiënte route is.

'De wet van Moore suggereert dat de rekenkracht elke paar jaar verdubbelt, maar inmiddels lijken de grenzen van de technische verbeteringen in zicht te komen. Daarom is het belangrijk om berekeningen te vereenvoudigen om daarmee de software, in plaats van de hardware, te versnellen. Een goede toepassing van reductieregels kan de rekentijd met wel een factor duizend verlagen. Maar de toepassing van reductieregels staat nog in de kinderschoenen. Mijn onderzoek is dan ook eerder een begin- dan een eindpunt', aldus Jansen.

Over de laureaat

Bart Jansen (1986) studeerde informatica aan de Universiteit Utrecht en haalde zowel zijn bachelor als zijn master cum laude. Hij promoveerde op 1 juni 2013 op het proefschrift The Power of Data Reduction: Kernels for Fundamental Graph Problems. Promotor was Jan van Leeuwen, copromotor Hans Bodlaender. Jansen werkt momenteel als postdoc aan de Universiteit van Bergen, Noorwegen.